Spadek u notariusza czy w sądzie: co wybrać

Po śmierci bliskiej osoby trzeba formalnie potwierdzić, kto i w jakiej części dziedziczy. W Polsce można to zrobić na dwa sposoby: u notariusza, sporządzając akt poświadczenia dziedziczenia, albo w sądzie, uzyskując postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy spadek można załatwić u notariusza, kiedy konieczny jest sąd, jakie dokumenty przygotować, ile to trwa i ile kosztuje.

Spadek u notariusza czy w sądzie

Oba sposoby prowadzą do tego samego celu, czyli urzędowego potwierdzenia kręgu spadkobierców i ich udziałów. Ich moc prawna jest identyczna, i to nie jest opinia, tylko treść ustawy: art. 95j § 1 Prawa o notariacie stanowi, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Dla banku, sądu wieczystoksięgowego i urzędu skarbowego oba dokumenty znaczą to samo. Różnica polega na czasie, formalnościach i tym, czy między spadkobiercami panuje zgoda.

Droga notarialna jest zwykle szybsza i wygodniejsza, ale możliwa tylko wtedy, gdy spełnione są określone warunki. Jeśli ich brak, pozostaje droga sądowa. Szczegóły samej czynności opisujemy na stronie poświadczenie dziedziczenia u notariusza.

Kiedy spadek można załatwić u notariusza

Akt poświadczenia dziedziczenia notariusz sporządzi, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

• między spadkobiercami nie ma sporu co do tego, kto i w jakiej części dziedziczy;
• wszyscy spadkobiercy stawią się osobiście w kancelarii (lub przez pełnomocnika tam, gdzie to dopuszczalne);
• nie zachodzą okoliczności, które wymagają rozstrzygnięcia sądu, na przykład wątpliwości co do ważności testamentu;
• spadkodawca zmarł po określonej dacie wskazanej w przepisach (w praktyce dotyczy to większości współczesnych spraw).

Jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą stawić się razem, droga notarialna jest najprostsza. Wspólny termin nie jest jednak warunkiem koniecznym, o czym większość poradników milczy. Art. 95ca Prawa o notariacie pozwala notariuszowi sporządzić najpierw projekt protokołu dziedziczenia, a spadkobierca, który nie może przyjechać, potwierdza jego treść osobnym oświadczeniem przed dowolnym notariuszem w Polsce. Gdy takie oświadczenia złożą wszystkie osoby zainteresowane, protokół spisuje się przy udziale choćby jednej z nich. Kosztuje to 100 zł netto za projekt i 50 zł netto za każde oświadczenie.

Kiedy konieczny jest sąd

Sprawę spadkową trzeba skierować do sądu między innymi wtedy, gdy:

• między spadkobiercami istnieje spór co do dziedziczenia lub udziałów;
• któryś ze spadkobierców w ogóle nie chce wziąć udziału w sprawie (sama nieobecność przeszkodą nie jest, bo można ją obejść projektem protokołu z art. 95ca);
• istnieją wątpliwości co do ważności lub treści testamentu;
• spadkobierca jest nieznany lub trzeba go ustalić w toku postępowania;
• pojawiają się skomplikowane kwestie, na przykład dotyczące zagranicznych elementów sprawy.

Sąd przeprowadza wówczas postępowanie i wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Jakie dokumenty są potrzebne u notariusza

Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia przygotujcie:

• akt zgonu spadkodawcy;
• akty urodzenia spadkobierców, którzy nie zmieniali nazwiska;
• akty małżeństwa spadkobierców, którzy nazwisko zmienili;
• numer PESEL zmarłego;
• testament, jeśli został sporządzony;
• dokumenty tożsamości wszystkich spadkobierców.

W czynności muszą wziąć udział wszyscy, którzy mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy, bo składają zgodne oświadczenia. Nie znaczy to jednak, że wszyscy siedzą przy jednym stole w tym samym czasie: opisany wyżej projekt protokołu z art. 95ca pozwala dołączyć do sprawy później, u dowolnego notariusza w Polsce. Pełną listę dokumentów do różnych spraw zebraliśmy też w poradniku jakie dokumenty wziąć do notariusza.

Ile trwa i ile kosztuje

Załatwienie spadku u notariusza zajmuje zwykle jedną wizytę, jeśli komplet dokumentów jest gotowy, a wszyscy spadkobiercy się stawią. Notariusz sporządza najpierw protokół dziedziczenia, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia, który jest rejestrowany w rejestrze spadkowym. Cała procedura potrafi zamknąć się w kilkadziesiąt minut.

Droga sądowa trwa znacznie dłużej, od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, w zależności od obciążenia sądu i stopnia skomplikowania sprawy. Koszt postępowania sądowego to przede wszystkim opłata sądowa od wniosku oraz opłata za wpis do rejestru spadkowego.

U notariusza na koszt składają się taksa za protokół i akt poświadczenia dziedziczenia, opłaty za wypisy oraz opłata rejestracyjna. Taksa za tę czynność jest zryczałtowana, więc orientacyjny koszt jest przewidywalny i nie rośnie razem z wartością spadku. Cały rachunek, razem z wypisami i opłatą rejestrową, policzysz kalkulatorem na stronie o koszcie aktu poświadczenia dziedziczenia, a aktualne widełki wszystkich czynności znajdziesz w cenniku taksy notarialnej.

Warto znać jeden wyjątek od reguły, że sąd bywa tańszy. Przy odwrotnej decyzji, czyli gdy spadku nie chcecie przyjąć, proporcje się odwracają: notariusz bierze 50 zł netto za jedno oświadczenie, czyli 61,50 zł brutto, a sąd pobiera 100 zł opłaty stałej i to od każdego wniosku odrębnie, choćby wszystkie złożono w jednym piśmie (art. 49 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych). Przy rodzinie z dziećmi różnica robi się wyraźna, bo jednym oświadczeniem rodzic może objąć więcej niż jedno dziecko. Koszt dla konkretnego składu rodziny policzycie kalkulatorem na stronie o tym, ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza.

Co dalej po potwierdzeniu dziedziczenia

Sam akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu potwierdza tylko, kto dziedziczy. Następnie warto pamiętać o dwóch krokach: zgłoszeniu nabycia spadku do urzędu skarbowego (od tego zależą zwolnienia podatkowe, zwłaszcza w najbliższej rodzinie) oraz, jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, ujawnieniu nowych właścicieli w księdze wieczystej. Dział spadku, czyli fizyczny podział majątku między spadkobierców, to odrębna czynność, którą również można przeprowadzić u notariusza. Wszystkie kroki po odebraniu wypisu, razem z terminami i kosztami, rozpisaliśmy w osobnym tekście o tym, co dalej po akcie poświadczenia dziedziczenia. Zanim jednak przyjmiesz spadek, sprawdź, ile masz czasu na decyzję i kiedy warto go odrzucić, o czym piszemy w tekście o terminie na odrzucenie spadku.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Podane koszty są orientacyjne, a wiążącą taksę ustala notariusz na podstawie rozporządzenia. Akt poświadczenia dziedziczenia sporządza licencjonowany notariusz.

Chcesz uregulować spadek bez obdzwaniania kancelarii? Zostaw kontakt, a odezwiemy się i pomożemy ustalić termin.