Co dalej po akcie poświadczenia dziedziczenia

W skrócie: Po odebraniu wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia masz cztery sprawy do załatwienia. Zgłoszenie SD-Z2 do urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy od dnia ZAREJESTROWANIA aktu, a nie od śmierci. Wpis prawa własności w księdze wieczystej, o który wniosek składa za Ciebie notariusz. Wypłatę środków z rachunków zmarłego w bankach. I opcjonalnie dział spadku, jeżeli spadkobierców jest kilku i chcecie przypisać konkretne rzeczy konkretnym osobom. Tylko pierwsza z tych spraw ma twardy termin, ale to ona kosztuje najwięcej, gdy się o niej zapomni.

Akt poświadczenia dziedziczenia co dalej: kolejność działań

Wypis aktu w ręce oznacza, że formalnie jesteś już spadkobiercą i masz na to dokument. Nie oznacza, że sprawa jest zamknięta. Akt stwierdza, kto dziedziczy i w jakim ułamku, ale nie przenosi wpisów w rejestrach, nie zawiadamia urzędów i nie dzieli majątku. To wszystko trzeba zrobić samemu, w kolejności, która ma znaczenie.

Zacznij od urzędu skarbowego, bo tylko tam biegnie termin zawity. Potem księga wieczysta, potem banki i inne instytucje, a dopiero na końcu ewentualny podział majątku między spadkobierców. Odwrócenie tej kolejności nie jest błędem prawnym, ale bardzo łatwo w takim układzie przeoczyć sześciomiesięczny termin podatkowy i stracić zwolnienie warte kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Jeżeli aktu jeszcze nie masz i zastanawiasz się nad samą procedurą, opisaliśmy ją krok po kroku na stronie o akcie poświadczenia dziedziczenia u notariusza, razem z kalkulatorem kosztu i pełną listą dokumentów.

SD-Z2: sześć miesięcy od rejestracji aktu, nie od śmierci

Art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia z podatku małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Zwolnienie jest pełne, bez kwoty granicznej: dziecko może odziedziczyć mieszkanie warte dwa miliony złotych i nie zapłacić ani złotówki. Ale zwolnienie jest warunkowe, a warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy.

I tu jest miejsce, w którym ludzie najczęściej się przewracają. Termin nie biegnie od dnia śmierci. Nie biegnie też od dnia, w którym byłeś u notariusza. Ustawa mówi, że gdy nabycie zostało stwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia, sześć miesięcy liczy się od dnia zarejestrowania tego aktu. Rejestracja następuje w Rejestrze Spadkowym prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną, zwykle tego samego dnia co sporządzenie aktu, ale to data rejestracji jest datą wiążącą. Dla porównania: przy postanowieniu sądu o stwierdzeniu nabycia spadku termin biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, czyli zwykle trzy tygodnie po ogłoszeniu.

Formularz nazywa się SD-Z2 i składa się go w urzędzie skarbowym właściwym w sprawach spadkowych. Można to zrobić na papierze albo przez e-Urząd Skarbowy. Do zgłoszenia dołącza się dokumenty potwierdzające nabycie, czyli wypis aktu, oraz opis składników majątku z ich wartością rynkową na dzień śmierci. Wartość podaje się samodzielnie, ale urząd może ją zweryfikować, więc przy nieruchomości warto oprzeć się na realnych cenach transakcyjnych z okolicy, a nie na kwocie wziętej z sufitu.

Co, jeżeli termin minie? Zwolnienie przepada i nabycie opodatkowane jest według zasad ogólnych dla I grupy podatkowej. Kwota wolna dla tej grupy to 36 120 zł, a nadwyżkę opodatkowuje się stawką od 3 do 7 procent. Przy odziedziczonym mieszkaniu wartym 600 000 zł oznacza to podatek rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych za jedno przeoczone pismo. Dalsza rodzina i osoby niespokrewnione zwolnienia z art. 4a nie mają w ogóle i składają formularz SD-3, ale ich sześciomiesięczny termin dotyczy złożenia zeznania, a nie utraty ulgi.

Wpis do księgi wieczystej: wniosek składa notariusz, nie Ty

Jeżeli w spadku jest nieruchomość, w księdze wieczystej nadal figuruje zmarły. To trzeba zmienić, choć nie ma na to terminu. Bez aktualnego wpisu nie sprzedasz nieruchomości, nie ustanowisz na niej hipoteki i nie wykażesz się tytułem wobec wspólnoty czy urzędu gminy.

Dobra wiadomość jest taka, że tego wniosku nie składasz. Art. 95j § 2 Prawa o notariacie nakazuje notariuszowi złożyć wniosek o wpis w księdze wieczystej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a § 3 stanowi wprost, że złożenie takiego wniosku przez notariusza uważa się za złożenie wniosku przez spadkobiercę. Notariusz pobierze przy tej okazji opłatę sądową za wpis prawa własności, czyli 200 zł, i przekaże ją do sądu.

Wpis pojawia się w księdze po kilku tygodniach do kilku miesięcy, zależnie od obłożenia wydziału wieczystoksięgowego. Do momentu wpisu nadal jesteś właścicielem, bo dziedziczenie następuje z mocy prawa w chwili otwarcia spadku, a wpis własności ma charakter deklaratoryjny. Praktyczny problem polega tylko na tym, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych działa na korzyść tego, kto ufa treści księgi, więc nieaktualny wpis to realne ryzyko przy każdej późniejszej transakcji.

Gdy spadkobierców jest kilku, wpis obejmie ich wszystkich w częściach ułamkowych. Dopiero późniejszy dział spadku pozwala wpisać jedną osobę jako wyłącznego właściciela.

Banki, spółdzielnia, ubezpieczyciel: gdzie okazać wypis

Bank wypłaci środki z rachunku zmarłego po okazaniu wypisu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli spadkobierca jest jeden, sprawa jest prosta. Przy kilku spadkobiercach banki stosują dwa podejścia: albo wypłacają każdemu jego ułamkowy udział, albo żądają zgodnego wniosku wszystkich, a niekiedy dopiero prawomocnego działu spadku. Warto zapytać w konkretnym banku o jego procedurę, zanim zamówisz liczbę wypisów u notariusza.

Dwie rzeczy działają niezależnie od aktu i warto o nich pamiętać, bo pieniądze da się z nich odzyskać szybciej. Pierwsza to dyspozycja wkładem na wypadek śmierci: jeżeli zmarły ją złożył, wskazane osoby dostają środki poza spadkiem, bez czekania na jakikolwiek dokument spadkowy. Druga to zwrot kosztów pogrzebu, który bank wypłaca osobie, która je poniosła, po przedstawieniu rachunków.

Poza bankiem wypis przyda się w spółdzielni mieszkaniowej albo wspólnocie (przepisanie prawa do lokalu i zmiana osoby rozliczanej), u ubezpieczyciela, w zakładzie energetycznym i u dostawcy gazu, w wydziale komunikacji przy przerejestrowaniu samochodu oraz w KRS, jeżeli zmarły był wspólnikiem spółki. Dlatego wypisów zamawia się zwykle kilka: każdy kosztuje 6 zł netto za rozpoczętą stronę, a doszacowanie po fakcie oznacza kolejną wizytę.

Dział spadku: kiedy warto, a kiedy można odpuścić

Akt poświadczenia dziedziczenia mówi, że troje rodzeństwa dziedziczy po jednej trzeciej. Nie mówi, kto dostaje mieszkanie, kto samochód, a kto oszczędności. Do momentu działu spadku wszyscy są współwłaścicielami wszystkiego w częściach ułamkowych, a każda decyzja przekraczająca zwykły zarząd wymaga zgody całej trójki.

Przy zgodnej rodzinie umowny dział spadku u notariusza załatwia to jedną czynnością, zwykle z dopłatami dla tych, którzy dostają mniej. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa musi mieć formę aktu notarialnego. Taksa liczona jest tu już od wartości dzielonego majątku według skali z § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej, więc to koszt zupełnie innego rzędu niż samo poświadczenie: przy majątku wartym 600 000 zł mówimy o kilku tysiącach złotych, a nie o dwustu. Szczegóły rozkładamy na stronie o dziale spadku u notariusza.

Odpuścić dział można wtedy, gdy majątek jest prosty i podzielny sam z siebie, na przykład same pieniądze na rachunku, albo gdy spadkobierca jest jeden. Nie warto odpuszczać, gdy w spadku jest mieszkanie, które ktoś z rodziny chce zatrzymać albo sprzedać. Współwłasność ułamkowa między rodzeństwem potrafi trwać dekady i kończy się sądowym zniesieniem współwłasności, które kosztuje więcej i trwa dłużej niż umowa zawarta wtedy, gdy wszyscy jeszcze się dogadują.

Jeżeli rodzina zdecyduje się sprzedać odziedziczone mieszkanie, kolejność jest taka: najpierw wpis własności w księdze wieczystej, potem dział spadku albo sprzedaż przez wszystkich współwłaścicieli razem, a dopiero potem wystawienie oferty. Zanim ogłoszenie trafi na portal, warto przygotować porządne zdjęcia mieszkania, bo przy lokalach po spadku, często umeblowanych po staremu, to zwykle jedyna rzecz, która realnie odróżnia ofertę od kilkudziesięciu podobnych w tej samej dzielnicy.

Podatek przy sprzedaży odziedziczonej nieruchomości

Sprzedaż nieruchomości przed upływem pięciu lat od jej nabycia rodzi zwykle podatek dochodowy 19 procent. Przy spadku jest jednak zasada, o której wielu spadkobierców nie wie: pięcioletni okres liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył lub wybudował SPADKODAWCA, a nie spadkobierca. Jeżeli rodzice kupili mieszkanie w 2004 roku, dziecko może je sprzedać zaraz po nabyciu spadku bez podatku dochodowego.

Ta reguła sprawia, że w praktyce podatek dochodowy przy sprzedaży odziedziczonego mieszkania pojawia się rzadko. Trzeba jednak sprawdzić, kiedy zmarły faktycznie nabył lokal, bo przy nieruchomości kupionej rok przed śmiercią okres pięcioletni nadal biegnie.

Najczęstsze pytania po akcie poświadczenia dziedziczenia

Czy akt poświadczenia dziedziczenia trzeba gdzieś zgłosić?

Do urzędu skarbowego, formularzem SD-Z2 (najbliższa rodzina) albo SD-3 (pozostali), w terminie sześciu miesięcy od zarejestrowania aktu. Do Rejestru Spadkowego zgłasza go sam notariusz od razu po sporządzeniu, a wniosek wieczystoksięgowy przy nieruchomości również składa notariusz.

Ile ważny jest akt poświadczenia dziedziczenia?

Bezterminowo. Akt nie traci mocy i nie wymaga odnawiania. Instytucje żądają czasem wypisu wydanego niedawno, ale to ich wewnętrzna praktyka, a nie wymóg prawa. Dodatkowe wypisy tego samego aktu można zamówić u notariusza w każdej chwili, płacąc 6 zł netto za rozpoczętą stronę.

Gdzie sprawdzić, czy akt został zarejestrowany?

W jawnej wyszukiwarce Rejestru Spadkowego prowadzonej przez Krajową Radę Notarialną. Wyszukiwanie jest bezpłatne, a wpisu szuka się po danych spadkodawcy. Rejestr obejmuje zarówno akty notarialne, jak i sądowe postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Czy po akcie poświadczenia dziedziczenia można jeszcze odrzucić spadek?

W praktyce nie. Sześciomiesięczny termin z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, i przy protokole dziedziczenia notariusz odbiera oświadczenie, czy takie oświadczenia już złożono. Po terminie spadek jest przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, a zmiana wymaga sądowego uchylenia się od skutków prawnych na podstawie art. 1019 KC.

Co, jeżeli po akcie ujawni się kolejny spadkobierca albo testament?

Akt trzeba wtedy podważyć w sądzie. Notariusz nie może sporządzić drugiego aktu w tej samej sprawie ani zmienić już sporządzonego, bo art. 95e § 2 pkt 1 nakazuje mu odmowę, gdy dla tego spadku wydano już akt albo postanowienie. Właściwą drogą jest postępowanie o uchylenie lub zmianę aktu przed sądem spadku.

Czy zachowek trzeba wypłacić po akcie poświadczenia dziedziczenia?

Akt sam z siebie niczego nie przesądza, ale często ujawnia problem. Jeżeli zmarły zostawił testament pomijający dziecko albo małżonka, osoba pominięta może żądać zachowku od spadkobierców. Roszczenie jest pieniężne i przedawnia się co do zasady po pięciu latach od ogłoszenia testamentu. Więcej w tekście o tym, komu przysługuje zachowek i ile wynosi.

Lista kontrolna do odhaczenia

Kolejność z tej tabeli sprawdza się w większości spraw. Wyjątkiem jest sytuacja, w której rodzina od razu wie, że mieszkanie idzie na sprzedaż i że kupujący ma kredyt: wtedy warto ruszyć z działem spadku równolegle ze zgłoszeniem podatkowym, bo bank kupującego i tak zażąda uporządkowanej księgi wieczystej, a to najdłuższy element całego łańcucha.

Orientacyjne stawki wszystkich czynności notarialnych, łącznie z działem spadku liczonym od wartości majątku, zebraliśmy w cenniku taksy notarialnej, a policzyć konkretną sprawę można w kalkulatorze taksy notarialnej.