Akt poświadczenia dziedziczenia: koszt u notariusza, dokumenty i stwierdzenie nabycia spadku

Nie muszą. To jedna z najczęściej powtarzanych nieprawdziwych informacji o poświadczeniu dziedziczenia. Przeglądając polskie poradniki spadkowe, znajdziesz dziesiątki zdań w rodzaju „wszyscy spadkobiercy muszą być obecni jednocześnie". Ustawa mówi co innego.

Art. 95ca Prawa o notariacie wprowadza projekt protokołu dziedziczenia. Na wniosek osoby zainteresowanej i przy jej udziale notariusz sporządza taki projekt. Paragraf 3 tego artykułu pozwala pozostałym osobom zainteresowanym potwierdzić dane z projektu i wyrazić zgodę na spisanie protokołu zgodnie z nim, przed notariuszem, który projekt sporządził, albo przed innym notariuszem. Paragraf 5 dopowiada, że notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale co najmniej jednej osoby zainteresowanej.

W praktyce znaczy to tyle: córka mieszkająca w Gdańsku umawia się do kancelarii i przy niej powstaje projekt protokołu. Brat z Krakowa i matka z Rzeszowa idą do notariuszy w swoich miastach, potwierdzają dane i wyrażają zgodę. Dopiero potem powstaje właściwy protokół i akt. Nikt nie musi jechać przez pół Polski ani brać dnia wolnego w tym samym terminie co reszta rodziny.

Ta wygoda kosztuje. Projekt protokołu to dodatkowe 100 zł netto (§ 10a ust. 2b), a każde oświadczenie o wyrażeniu zgody 50 zł netto od osoby (§ 10a ust. 2c). Przy trzyosobowej rodzinie rozproszonej po kraju rachunek rośnie o około 200 zł netto. Nadal jest to znacznie taniej niż dwa przejazdy przez Polskę i dwa dni urlopu.

Czego natomiast pominąć się nie da, to samego kręgu. Art. 95e § 2 pkt 2 każe notariuszowi odmówić sporządzenia aktu, jeżeli przy spisywaniu protokołu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Udział jest obowiązkowy, jednoczesność nie.

Wypis aktu w ręce to dopiero połowa sprawy. Najpilniejszy jest urząd skarbowy. Art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia z podatku małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, ale tylko pod warunkiem zgłoszenia nabycia w ciągu sześciu miesięcy. Formularz nazywa się SD-Z2 i składa się go w urzędzie właściwym dla spraw spadkowych.

Termin liczy się inaczej, niż większość ludzi zakłada. Przy nabyciu stwierdzonym aktem poświadczenia dziedziczenia sześć miesięcy biegnie od dnia zarejestrowania aktu w Rejestrze Spadkowym, a nie od dnia śmierci ani od dnia wizyty w kancelarii. Przy postanowieniu sądu termin biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. Spóźnienie oznacza utratę zwolnienia i podatek liczony na zasadach ogólnych, więc data rejestracji jest tą, którą warto sobie zapisać.

Druga sprawa to księga wieczysta, jeżeli w spadku jest nieruchomość. Tu dobra wiadomość: wniosku nie składasz sam. Art. 95j § 2 nakazuje notariuszowi złożyć wniosek o wpis w księdze wieczystej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a § 3 stanowi, że złożenie takiego wniosku uważa się za złożenie wniosku przez spadkobiercę. Opłata sądowa za wpis prawa własności to 200 zł i notariusz pobierze ją razem z taksą.

Trzecia to bank. Wypis zarejestrowanego aktu wystarczy, żeby bank wypłacił środki z rachunku zmarłego. Gdy spadkobierców jest kilku, banki zwykle wypłacają każdemu jego ułamkowy udział albo żądają zgodnego wniosku wszystkich. Osobno działają dyspozycja wkładem na wypadek śmierci i zwrot kosztów pogrzebu, których akt w ogóle nie dotyczy.

Czwarta, opcjonalna, to podział. Po akcie spadkobiercy są współwłaścicielami całego majątku w częściach ułamkowych, co przy mieszkaniu bywa niewygodne. Umowny dział spadku u notariusza przypisuje konkretne składniki konkretnym osobom, zwykle z dopłatami. Przy nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego, a jego taksę liczy się już od wartości majątku według skali z § 3 rozporządzenia, więc jest to koszt zupełnie innego rzędu niż samo poświadczenie: przy mieszkaniu za 600 000 zł to 3 958,14 zł brutto plus PCC od spłaty. Oba akty można jednak podpisać na jednej wizycie, jeżeli stawią się wszyscy spadkobiercy.