Termin na odrzucenie spadku: ile masz czasu i co grozi

W skrócie: na odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się, że jesteś powołany do dziedziczenia, zwykle od śmierci spadkodawcy. Jeśli w tym czasie nie złożysz oświadczenia u notariusza lub w sądzie, z mocy prawa przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiadasz za długi zmarłego, ale tylko do wartości tego, co odziedziczyłeś. Oświadczenie o odrzuceniu spadku u notariusza kosztuje 50 zł netto od osoby.

Ile masz czasu na odrzucenie spadku

Termin wynosi 6 miesięcy i liczy się nie od śmierci, lecz od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. W typowej sytuacji, gdy dziedziczysz po bliskim i wiesz o jego śmierci, termin biegnie od dnia zgonu. Jeżeli jednak jesteś dalszym spadkobiercą, termin rusza dopiero wtedy, gdy dowiadujesz się, że osoby dziedziczące przed Tobą spadek odrzuciły i teraz kolej przechodzi na Ciebie.

To rozróżnienie jest ważne, bo w łańcuchu odrzuceń każda kolejna osoba ma własne 6 miesięcy, liczone od momentu, gdy dowiedziała się, że przypadło jej dziedziczenie. Dlatego cała procedura w rodzinie potrafi rozciągnąć się na wiele miesięcy.

Co się stanie, jeśli nie zdążysz w terminie

Brak oświadczenia w ciągu 6 miesięcy nie oznacza, że nic się nie dzieje. Przeciwnie: milczenie ma skutek prawny. Zgodnie z przepisami obowiązującymi od 18 października 2015 roku niezłożenie żadnego oświadczenia w terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W praktyce oznacza to, że stajesz się spadkobiercą i odpowiadasz za długi spadkodawcy, ale Twoja odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, czyli tego, co faktycznie odziedziczyłeś. Nie grozi Ci więc sytuacja, w której z własnej kieszeni spłacasz długi przewyższające wartość majątku, o ile prawidłowo sporządzony zostanie wykaz lub spis inwentarza. Mimo to, jeśli w spadku są same długi, i tak lepiej go odrzucić, żeby w ogóle nie wchodzić w rolę dłużnika i nie prowadzić rozliczeń.

Dlaczego warto reagować szybko

Nawet przy ograniczonej odpowiedzialności przyjęcie zadłużonego spadku bywa kłopotliwe. Wierzyciele spadkodawcy mogą kierować do Ciebie wezwania do zapłaty i wszczynać postępowania windykacyjne, a Ty musisz wykazywać, że odpowiadasz tylko do wartości spadku. To czas, nerwy i często koszt spisu inwentarza. Odrzucenie spadku od razu zdejmuje z Ciebie ten ciężar i przenosi dziedziczenie na kolejne osoby.

Jak odrzucić spadek: notariusz czy sąd

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć na dwa sposoby: przed notariuszem albo przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania. Droga notarialna jest zwykle szybsza, bo nie trzeba czekać na termin rozprawy. Notariusz spisuje protokół z oświadczeniem i przesyła je do sądu.

Koszt oświadczenia o odrzuceniu spadku u notariusza to 50 zł netto od każdej osoby składającej oświadczenie, plus VAT i wypisy. Jeżeli spadek odrzuca kilkoro członków rodziny, każdy płaci własne 50 zł, ale można to załatwić podczas jednej wizyty. Szczegóły znajdziesz na stronie odrzucenie spadku u notariusza.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Gdy rodzice odrzucają spadek, dziedziczenie przechodzi zwykle na ich dzieci, więc w ich imieniu też trzeba złożyć oświadczenie. Do niedawna wymagało to każdorazowo zgody sądu opiekuńczego, co znacznie wydłużało całą procedurę.

Od 15 listopada 2023 roku obowiązuje jednak nowy art. 101 par. 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W wielu typowych sytuacjach, gdy spadek odrzuca rodzic, a dziecko dziedziczy właśnie dlatego, że rodzic odrzucił, i pozostali zstępni również spadek odrzucają, zgoda sądu opiekuńczego nie jest już potrzebna. Wystarczy zgodne oświadczenie obojga rodziców. To zmiana, o której wiele poradników wciąż nie wspomina, a która realnie skraca całą sprawę.

Co dzieje się po odrzuceniu

Spadkobierca, który odrzucił spadek, traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jego udział przechodzi na dalszych spadkobierców, najczęściej na jego własne dzieci. Jeśli i one odrzucą, dziedziczenie schodzi na kolejne osoby w kręgu, aż do momentu, gdy ktoś spadek przyjmie albo gdy odrzucą go wszyscy uprawnieni.

Kiedy krąg spadkobierców się ustali, osoby, które spadek przyjmują, mogą u notariusza uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia, który potwierdza, kto i w jakiej części dziedziczy. Warto też pamiętać, że odrzucenie spadku może mieć wpływ na zachowek należny innym uprawnionym.

Co zrobić, jeśli minął termin na odrzucenie spadku

Przekroczenie 6 miesięcy nie zawsze zamyka drogę. Jeżeli oświadczenia nie złożyłeś (albo złożyłeś nie takie, jak chciałeś) pod wpływem błędu lub groźby, art. 1019 Kodeksu cywilnego pozwala uchylić się od skutków prawnych tego zaniechania. Klasyczny przykład to błąd co do stanu majątku spadkowego: przyjąłeś spadek, bo nie wiedziałeś o długach, które wyszły na jaw później.

Uchylenie się jest jednak trudniejsze i droższe niż zwykłe odrzucenie w terminie. Trzeba złożyć oświadczenie przed sądem i jednocześnie oświadczyć, że spadek odrzucasz, a sąd musi to zatwierdzić po zbadaniu, czy błąd był usprawiedliwiony. Sam brak wiedzy o terminie albo zwykłe niedopatrzenie za błąd w rozumieniu tego przepisu się nie liczą. Dlatego znacznie bezpieczniej jest zdążyć w pierwotnym terminie i złożyć oświadczenie u notariusza, niż liczyć później na uchylenie się przed sądem.

Ile czasu jest na odrzucenie spadku?

Sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do dziedziczenia. Zwykle jest to dzień śmierci spadkodawcy, a dla dalszych spadkobierców dzień, w którym dowiedzieli się, że osoby dziedziczące przed nimi odrzuciły spadek. Po upływie terminu spadek uznaje się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Co grozi za niezłożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku?

Nie grozi kara, ale milczenie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi spadkodawcy do wartości odziedziczonego majątku. Jeżeli w spadku są głównie długi, brak reakcji wciąga Cię w rolę dłużnika i konieczność rozliczeń z wierzycielami, mimo że odpowiedzialność jest ograniczona.

Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku kosztuje 50 zł netto od każdej osoby, plus VAT 23 procent i wypisy. Gdy spadek odrzuca kilkoro krewnych, każdy płaci własne 50 zł, ale całość można załatwić podczas jednej wizyty u notariusza, który następnie przekazuje oświadczenia do sądu.

Dowiedziałeś się o zadłużonym spadku i chcesz działać, zanim upłynie termin? Opisz sytuację, a szybko dobierzemy notariusza, który przyjmie oświadczenie o odrzuceniu spadku i wyjaśni skutki dla całej rodziny.

Jeżeli chcesz uporządkować dziedziczenie jeszcze za życia spadkodawcy, zamiast odrzucać spadek po fakcie, właściwym narzędziem bywa umowa opisana w tekście o różnicy między zrzeczeniem się dziedziczenia a odrzuceniem spadku. Gdy spadek jest wypłacalny i chodzi tylko o formalności, porównaj też, czy załatwić spadek u notariusza czy w sądzie.