Zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza: koszt, skutki i zachowek
Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana za życia spadkodawcy w formie aktu notarialnego. Jako jedyna konstrukcja w polskim prawie spadkowym wyłącza także prawo do zachowku, i to razem z dziećmi osoby zrzekającej się.
Orientacyjny koszt
250 do 500 zł
Maksymalna taksa za umowę o zrzeczenie się dziedziczenia to zwykle 200 zł netto, czyli 246 zł brutto, bo czynność ta nie jest wymieniona wprost w rozporządzeniu i stosuje się stawkę dla czynności niewymienionych. Do tego dochodzą wypisy po 6 zł netto za stronę. Część kancelarii wycenia jednak tę umowę od wartości majątku, dlatego przed wizytą warto zapytać o stawkę.
Orientacyjnie. Taksę ustala notariusz.
Na czym polega
Co to jest zrzeczenie się dziedziczenia
Zrzeczenie się dziedziczenia reguluje art. 1048 Kodeksu cywilnego. To umowa między przyszłym spadkodawcą a jego spadkobiercą ustawowym, zawierana pod rygorem nieważności w formie aktu notarialnego. Kluczowa jest kolejność zdarzeń: zrzec się dziedziczenia można wyłącznie za życia spadkodawcy i wyłącznie za jego zgodą, bo obie strony muszą stawić się u notariusza i podpisać ten sam akt. Po śmierci spadkodawcy jest już za późno, wtedy pozostaje odrzucenie spadku w terminie 6 miesięcy. Skutek zrzeczenia jest mocniejszy, niż większość osób zakłada. Zgodnie z art. 1049 Kodeksu cywilnego zrzekający się i jego zstępni są traktowani tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku, a zrzeczenie obejmuje z mocy prawa także dzieci i wnuki zrzekającego się, chyba że strony wyraźnie umówią się inaczej. Ponieważ osoba wyłączona w ten sposób w ogóle nie należy do kręgu spadkobierców, nie przysługuje jej również zachowek. Tym zrzeczenie różni się od wydziedziczenia, które wymaga jednej z trzech ustawowych przyczyn i i tak zostawia prawo do zachowku wnukom wydziedziczonego. W praktyce po tę umowę sięga się w dwóch sytuacjach. Pierwsza to rozliczenie za życia: rodzic przekazuje jednemu dziecku mieszkanie albo firmę, a to dziecko w zamian zrzeka się dziedziczenia, żeby po śmierci rodzica nie doszło do sporu z rodzeństwem o zachowek. Druga to sukcesja w firmie rodzinnej, gdzie chodzi o to, aby udziały nie rozproszyły się między spadkobierców, którzy nie mają z działalnością nic wspólnego. Sąd Najwyższy w uchwale z 17 marca 2017 r. (III CZP 110/16) przesądził, że dopuszczalne jest też zrzeczenie się samego prawa do zachowku, bez rezygnacji z dziedziczenia. To rozwiązanie łagodniejsze: uprawniony nadal może dziedziczyć z ustawy, traci tylko roszczenie pieniężne. Zrzeczenie nie jest nieodwracalne. Art. 1050 Kodeksu cywilnego pozwala je uchylić kolejną umową między zrzekającym się a przyszłym spadkodawcą, również w formie aktu notarialnego. Sama umowa nie rodzi żadnych podatków, bo nikt niczego nie nabywa: nie ma podatku od spadków i darowizn ani PCC. Warto natomiast pamiętać, że zrzeczenie nie dotyczy dziedziczenia testamentowego. Spadkodawca może mimo wszystko powołać osobę zrzekającą się do spadku w testamencie i takie powołanie będzie skuteczne.
| Forma | Akt notarialny obowiązkowo, art. 1048 Kodeksu cywilnego. W innej formie umowa jest nieważna |
|---|---|
| Kiedy | Wyłącznie za życia przyszłego spadkodawcy. Obie strony podpisują ten sam akt u notariusza |
| Kogo obejmuje | Zrzekającego się oraz jego zstępnych, chyba że strony postanowią inaczej (art. 1049 § 1 KC) |
| A zachowek | Zrzekający się i jego dzieci tracą także prawo do zachowku, bo są traktowani tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku |
| Taksa notarialna | Zwykle 200 zł netto (246 zł brutto) na podstawie § 16 rozporządzenia, bo ta umowa nie jest wymieniona wśród czynności wycenianych od wartości. Część kancelarii liczy jednak taksę od wartości majątku, więc stawkę warto ustalić przed wizytą |
| Podatki | Brak. Zrzeczenie nie podlega ani podatkowi od spadków i darowizn, ani PCC, bo nikt niczego nie nabywa |
| Czy można cofnąć | Tak, kolejną umową notarialną między zrzekającym się a przyszłym spadkodawcą (art. 1050 KC) |
| Zrzeczenie samego zachowku | Dopuszczalne. Przesądziła to uchwała Sądu Najwyższego z 17 marca 2017 r., III CZP 110/16 |
| Czego nie wyłącza | Dziedziczenia z testamentu. Spadkodawca nadal może powołać osobę zrzekającą się do spadku w testamencie |
Co przygotować
Jakie dokumenty zabrać do notariusza
- Dowody osobiste przyszłego spadkodawcy i osoby zrzekającej się
- Skrócone odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo (akt urodzenia, akt małżeństwa)
- Ustalenie, czy zrzeczenie ma objąć także zstępnych, czy tylko samego zrzekającego się
- Ustalenie zakresu: całe dziedziczenie, jego część czy wyłącznie prawo do zachowku
- Dokumenty dotyczące majątku, którego ma dotyczyć rozliczenie, jeśli przy okazji zawierana jest darowizna
Lista orientacyjna. Notariusz może poprosić o dodatkowe dokumenty zależnie od Twojej sprawy.
Gdzie umówić
Zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza w Twoim mieście
Najczęstsze pytania
Zrzeczenie się dziedziczenia: pytania, które zadajecie najczęściej
Ile kosztuje zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza?
Najczęściej 250 do 500 zł. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia nie została wymieniona wprost w rozporządzeniu o taksie, więc stosuje się stawkę dla czynności niewymienionych, czyli maksymalnie 200 zł netto (246 zł brutto), plus wypisy po 6 zł netto za stronę. Część kancelarii liczy jednak taksę od wartości majątku, dlatego stawkę warto ustalić telefonicznie.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia pozbawia prawa do zachowku?
Tak, i to jest jego największa zaleta. Osoba, która zrzekła się dziedziczenia, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, więc nie należy do kręgu uprawnionych do zachowku. Skutek ten obejmuje z mocy prawa również jej dzieci i wnuki, chyba że w umowie postanowiono inaczej. Żadna inna konstrukcja w polskim prawie spadkowym nie działa tak szeroko.
Czym różni się zrzeczenie się dziedziczenia od odrzucenia spadku?
Momentem i skutkiem. Zrzeczenie zawiera się za życia spadkodawcy, wymaga jego zgody i obejmuje także zstępnych zrzekającego się, którzy tracą również zachowek. Odrzucenie spadku składa się dopiero po śmierci spadkodawcy, w terminie 6 miesięcy, jednostronnie i bez niczyjej zgody, a udział odrzucającego przechodzi na jego dzieci, które muszą odrzucać spadek osobno.
Czy można zrzec się dziedziczenia po śmierci spadkodawcy?
Nie. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia z natury wymaga udziału przyszłego spadkodawcy, więc po jego śmierci jest niemożliwa. Po otwarciu spadku pozostaje odrzucenie spadku przed notariuszem lub sądem w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje dzieci zrzekającego się?
Tak, z mocy prawa. Art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że zrzeczenie rozciąga się także na zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. Jeżeli chcesz, aby wnuki spadkodawcy zachowały prawo do dziedziczenia i do zachowku, trzeba to wyraźnie zapisać w akcie notarialnym.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia można cofnąć?
Tak. Art. 1050 Kodeksu cywilnego pozwala uchylić zrzeczenie kolejną umową zawartą między osobą, która się zrzekła, a przyszłym spadkodawcą. Ta umowa również wymaga formy aktu notarialnego i również musi zostać zawarta za życia spadkodawcy. Jednostronne odwołanie zrzeczenia nie jest możliwe.
Czy można zrzec się samego zachowku bez zrzekania się dziedziczenia?
Tak. Sąd Najwyższy w uchwale z 17 marca 2017 r. (III CZP 110/16) uznał umowę o zrzeczenie się prawa do zachowku za dopuszczalną. Uprawniony nadal dziedziczy z ustawy, traci wyłącznie roszczenie pieniężne wobec spadkobiercy. To rozwiązanie łagodniejsze niż pełne zrzeczenie i często wystarczające przy rozliczeniach rodzinnych.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia wiąże się z podatkiem?
Nie. Sama umowa nie powoduje nabycia żadnego majątku, więc nie podlega ani podatkowi od spadków i darowizn, ani podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Podatek pojawi się dopiero wtedy, gdy przy tej samej wizycie spadkodawca przekaże majątek darowizną, ale w najbliższej rodzinie darowizna też jest zwolniona.
Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026
Umów notariusza do tej sprawy
Pokażemy orientacyjną taksę i wolne terminy w Twojej okolicy.