Fundacja rodzinna u notariusza: jak założyć, ile kosztuje i jak działają podatki

Fundacja rodzinna działa w Polsce od 22 maja 2023 r. na podstawie ustawy z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. To osoba prawna, do której fundator wnosi majątek: udziały w firmie, nieruchomości, papiery wartościowe czy gotówkę. Majątek przestaje być własnością osób fizycznych, a zaczyna należeć do fundacji, która zarządza nim i wypłaca świadczenia beneficjentom, najczęściej członkom rodziny. Sens jest sukcesyjny: zamiast dzielić firmę między kilkoro dzieci, z których część nie chce lub nie umie jej prowadzić, cały majątek trafia do jednej struktury, a rodzina korzysta z zysków według zasad zapisanych w statucie. Powstanie fundacji jest silnie związane z notariuszem. Ustawa wymaga dwóch dokumentów w formie aktu notarialnego: aktu założycielskiego, którym fundator powołuje fundację, oraz statutu, który określa jej cel, nazwę, siedzibę, majątek, listę beneficjentów i zasady wypłaty świadczeń. Fundację można też ustanowić w testamencie, ale wtedy sam testament musi mieć formę aktu notarialnego i fundator może być tylko jeden. Z chwilą podpisania aktu założycielskiego powstaje fundacja rodzinna w organizacji, która może już nabywać majątek. Wniosek o wpis do rejestru fundacji rodzinnych składa się do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, który prowadzi ten rejestr dla całego kraju, a opłata od wpisu wynosi 500 zł. Na wpis jest 6 miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego, po tym terminie fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu. Fundusz założycielski musi mieć wartość co najmniej 100 000 zł i fundator pokrywa go mieniem wniesionym do fundacji. Podatkowo konstrukcja jest korzystna, dlatego cieszy się rosnącym zainteresowaniem. Samo wniesienie majątku do fundacji nie rodzi podatku: nie ma PCC (zwalnia je art. 2 pkt 6 lit. c ustawy o PCC) ani podatku dochodowego na wejściu. Fundacja jest co do zasady zwolniona z CIT w zakresie działalności dozwolonej wymienionej w art. 5 ustawy, czyli między innymi z przystępowania do spółek, najmu składników majątku, obrotu papierami wartościowymi czy udzielania pożyczek spółkom, w których ma udziały. Podatek 15% CIT pojawia się dopiero w momencie wypłaty świadczenia beneficjentowi oraz przy przekazaniu majątku w związku z rozwiązaniem fundacji, działa więc jak podatek odroczony do chwili dystrybucji. Po stronie beneficjenta liczy się pokrewieństwo z fundatorem: najbliższa rodzina z tak zwanej grupy zerowej, czyli małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha, jest zwolniona z PIT (art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT). Beneficjenci z I i II grupy podatkowej płacą 10% PIT, a pozostali 15% PIT. Trzeba jednak uważać na dwie pułapki: działalność wykraczająca poza katalog z art. 5 jest opodatkowana sankcyjnym CIT w wysokości 25%, a tak zwane ukryte zyski, na przykład nieodpłatne korzystanie przez fundatora z majątku fundacji, podlegają 15% CIT na podstawie art. 24q ustawy o CIT.