Fundacja rodzinna koszty: ile kosztuje założenie u notariusza, taksa i opłata sądowa

Fundator

Taksa notarialna z VAT i wypisami

Ile:

Skala § 3 od wartości mienia wnoszonego na fundusz założycielski, za akt założycielski i za statut

Kiedy:

Przy podpisaniu aktów, w kancelarii

‼️ Zapytaj wprost, czy skala liczona jest raz, czy dwa razy. Ustawa wymaga dwóch aktów notarialnych: akt założycielski (art. 22) i statut (art. 26 ust. 1). Praktyka kancelarii bywa różna, a różnica w rachunku sięga tysięcy złotych. Stawki z rozporządzenia są maksymalne (art. 5 § 1 Prawa o notariacie), więc jest o czym rozmawiać.

Fundacja rodzinna w organizacji, w praktyce fundator

Opłata sądowa od zgłoszenia do rejestru

Ile:

500 zł

Kiedy:

Przy składaniu zgłoszenia, w ciągu sześciu miesięcy od aktu założycielskiego

Art. 64a ustawy o kosztach sądowych. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi jeden sąd dla całego kraju, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. ‼️ Każda późniejsza zmiana wpisu, w tym zmiana statutu, kosztuje osobne 250 zł (art. 64b ust. 1), a zmiana statutu staje się skuteczna dopiero z chwilą wpisu (art. 26 ust. 4).

Nikt

Podatek od czynności cywilnoprawnych

Ile:

0 zł

Kiedy:

Nie powstaje

‼️ Nie z powodu zwolnienia, tylko dlatego, że podatku po prostu nie ma. Katalog czynności z art. 1 ust. 1 ustawy o PCC jest zamknięty i wniesienia mienia do fundacji rodzinnej w nim nie ma. Słowo „fundacja" nie pada w tej ustawie ani razu. Powoływany w poradnikach art. 2 pkt 6 lit. c dotyczy wniesienia do spółki kapitałowej „w zamian za jej udziały lub akcje", a fundacja nie ma ani udziałów, ani akcji.

Fundator, jeżeli wnosi nieruchomość

Opłata za wpis własności w księdze wieczystej

Ile:

200 zł

Kiedy:

Pobiera notariusz razem z aktem i przekazuje sądowi

Art. 42 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych. Właścicielem wpisanym w dziale II staje się fundacja rodzinna. Obniżona stawka 150 zł z art. 42 ust. 3 tu nie działa, bo dotyczy wyłącznie wpisów na podstawie dziedziczenia, zapisu, działu spadku albo zniesienia współwłasności.

Krąży w sieci

Założenie fundacji rodzinnej u notariusza to jeden akt

To dwa odrębne akty notarialne. Art. 22 ustawy wymaga formy aktu notarialnego dla aktu założycielskiego, a art. 26 ust. 1 osobno dla statutu: „Fundator ustala statut. Statut sporządza się w formie aktu notarialnego". Dlatego pierwsze pytanie do kancelarii brzmi, czy skalę § 3 nalicza raz, czy dwa razy. To jedyna prawdziwa niewiadoma w wycenie i jedyny powód, dla którego oferty potrafią się różnić dwukrotnie.

Krąży w sieci

Taksa nie przekroczy 7 500 zł, bo to sprawa rodzinna

Sufit wynosi 10 000 zł. § 3 pkt 7 rozporządzenia obniża limit do 7 500 zł wyłącznie „w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej". Stroną czynności jest fundacja rodzinna, czyli osoba prawna, a nie krewny fundatora, więc wyjątek jej nie obejmuje. Cel sukcesyjny i to, że beneficjentami są dzieci, nie mają tu znaczenia.

Krąży w sieci

Im większy majątek, tym wyższa taksa, bez końca

Taksa przestaje rosnąć przy wartości mienia 3 292 000 zł, bo wtedy dobija do limitu 10 000 zł z § 3 pkt 7. Powyżej tego progu wnoszenie trzech milionów i trzydziestu kosztuje u notariusza tyle samo. Przy dużych majątkach taksa przestaje więc być pozycją, o którą warto się targować, a główny koszt przenosi się na doradztwo podatkowe i przygotowanie statutu.

Krąży w sieci

Wniesienie majątku do fundacji jest zwolnione z PCC

Podatku nie ma, ale nie z powodu zwolnienia. Katalog czynności opodatkowanych w art. 1 ust. 1 ustawy o PCC jest zamknięty i wniesienia mienia do fundacji rodzinnej w nim nie ma, więc obowiązek podatkowy nie powstaje w ogóle. Słowo „fundacja" nie występuje w tej ustawie ani razu. Powoływany w poradnikach art. 2 pkt 6 lit. c dotyczy wniesienia do spółki kapitałowej „w zamian za jej udziały lub akcje", a fundacja rodzinna nie emituje ani udziałów, ani akcji.

Krąży w sieci

Spis mienia też trzeba zrobić u notariusza

Nie trzeba. Art. 27 ust. 5 stanowi krótko: „Spis mienia sporządza się w formie pisemnej". Sporządza go fundator, a później aktualizuje zarząd, który odpowiada za jego aktualność (art. 27 ust. 3). To jeden z sześciu warunków powstania fundacji wymienionych w art. 21, ale jedyny z tej listy, za który nie płaci się taksy.

Krąży w sieci

Po opłaceniu 500 zł rejestr już nic nie kosztuje

500 zł to opłata od samego zgłoszenia (art. 64a ustawy o kosztach sądowych). Każdy późniejszy wniosek o wpis w rejestrze kosztuje 250 zł (art. 64b ust. 1), a zmiana statutu staje się skuteczna dopiero z chwilą wpisu do rejestru (art. 26 ust. 4). Fundacja, w której zmienia się krąg beneficjentów albo skład zarządu, wraca więc do sądu i płaci za każdym razem.

Krąży w sieci

Na rejestrację jest sporo czasu

Sześć miesięcy i termin biegnie od aktu, a nie od wniesienia funduszu. Art. 85 mówi wprost, że gdy fundacja „nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu", fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu. Ten sam skutek wywołuje prawomocna odmowa rejestracji.

Krąży w sieci

Fundacja rodzinna może prowadzić zwykłą działalność gospodarczą

Nie może. Ustawa dopuszcza tylko zamknięty katalog z art. 5, obejmujący między innymi przystępowanie do spółek, najem i dzierżawę własnych składników majątku, obrót papierami wartościowymi oraz udzielanie pożyczek spółkom, w których fundacja ma udziały. Działalność poza tym katalogiem jest opodatkowana sankcyjnym CIT w wysokości 25 procent. Do produkcji, handlu czy usług i tak potrzebna jest spółka operacyjna, nad którą fundacja stoi jako właściciel udziałów.

Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej u notariusza?

Przy minimalnym funduszu 100 000 zł taksa za akt założycielski wynosi 1 170 zł netto. Ustawa wymaga jednak dwóch aktów notarialnych, więc gdy kancelaria naliczy skalę także za statut, wychodzi 2 340 zł netto, czyli 3 025,80 zł brutto z dwudziestoma stronami wypisów. Z opłatą sądową 500 zł całość to 3 525,80 zł. Przy majątku wartym milion złotych ta sama pozycja rośnie do 12 381,80 zł.

Ile kosztuje fundacja rodzinna przy majątku wartym milion złotych?

Taksa za jeden akt to 4 770 zł netto, a za dwa 9 540 zł netto. Z VAT i dwudziestoma czterema stronami wypisów daje to 11 858,64 zł brutto, do czego dochodzi 500 zł opłaty od zgłoszenia do rejestru. Podatku od czynności cywilnoprawnych nie ma wcale. Stawki z rozporządzenia są maksymalne, więc jest realne pole do negocjacji.

Czy fundacja rodzinna musi być założona u notariusza?

Tak, i to dwukrotnie. Art. 22 ustawy o fundacji rodzinnej wymaga formy aktu notarialnego dla aktu założycielskiego, a art. 26 ust. 1 osobno dla statutu. Bez obu dokumentów fundacja nie powstanie. Alternatywą dla aktu założycielskiego jest ustanowienie fundacji w testamencie, ale wtedy testament również musi mieć formę aktu notarialnego i fundator może być tylko jeden.

Czy notariusz liczy taksę raz, czy dwa razy przy fundacji rodzinnej?

To zależy od kancelarii i jest to jedyna prawdziwa niewiadoma w całej wycenie. Ustawa wymaga dwóch odrębnych czynności notarialnych, więc część kancelarii nalicza skalę § 3 dwukrotnie, a część traktuje statut jako element tej samej czynności. Przy majątku wartym milion złotych różnica wynosi około 5 800 zł brutto, dlatego to pytanie trzeba zadać przed wizytą i porównać dwie lub trzy wyceny.

Od jakiej wartości liczy się taksę notarialną przy fundacji rodzinnej?

Od wartości mienia wnoszonego na pokrycie funduszu założycielskiego. Wyrażenie „fundacja rodzinna" nie występuje w rozporządzeniu o maksymalnych stawkach taksy notarialnej ani razu, więc nie ma dla niej stawki kwotowej i obowiązuje reguła ogólna z § 2 ust. 1: maksymalna stawka zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Stosuje się pełną skalę z § 3.

Jaki jest maksymalny koszt taksy notarialnej przy fundacji rodzinnej?

10 000 zł netto za jeden akt, a nie 7 500 zł. Niższy limit z § 3 pkt 7 dotyczy wyłącznie czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej, a stroną czynności jest fundacja rodzinna, czyli osoba prawna. Limit zaczyna działać przy wartości mienia 3 292 000 zł i powyżej tego progu taksa już nie rośnie, niezależnie od wielkości wnoszonego majątku.

Jaki jest minimalny fundusz założycielski fundacji rodzinnej?

100 000 zł. Art. 17 ustawy stanowi, że fundator wnosi do fundacji mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł. Fundusz pokrywa się mieniem, więc mogą to być pieniądze, udziały w spółce, papiery wartościowe albo nieruchomość. Wartość realnie wnoszonego majątku bywa wielokrotnie wyższa i to ona wyznacza taksę.

Ile wynosi opłata sądowa za rejestrację fundacji rodzinnej?

500 zł od zgłoszenia fundacji do rejestru fundacji rodzinnych (art. 64a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Rejestr prowadzi jeden sąd dla całego kraju, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Każdy późniejszy wniosek o wpis, na przykład po zmianie statutu albo składu zarządu, kosztuje osobne 250 zł na podstawie art. 64b ust. 1 tej samej ustawy.

Ile czasu jest na zarejestrowanie fundacji rodzinnej?

Sześć miesięcy, licząc od dnia sporządzenia aktu założycielskiego, a nie od wniesienia funduszu. Art. 85 ustawy mówi wprost, że po bezskutecznym upływie tego terminu fundacja rodzinna w organizacji ulega rozwiązaniu. Ten sam skutek wywołuje prawomocne postanowienie sądu rejestrowego odmawiające zarejestrowania. Termin jest twardy i nie da się go przywrócić.

Czy wniesienie majątku do fundacji rodzinnej jest opodatkowane?

Nie, i to nie z powodu zwolnienia, tylko dlatego, że podatku w ogóle nie ma. Katalog czynności opodatkowanych w art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych jest zamknięty i wniesienia mienia do fundacji rodzinnej w nim nie ma. Słowo „fundacja" nie występuje w tej ustawie ani razu. Podatku dochodowego na wejściu również nie ma.

Jak opodatkowana jest fundacja rodzinna?

Fundacja jest zwolniona z CIT w zakresie dozwolonej działalności wymienionej w art. 5 ustawy, między innymi z przystępowania do spółek, najmu własnych składników majątku i obrotu papierami wartościowymi. Podatek 15 procent CIT pojawia się dopiero przy wypłacie świadczenia beneficjentowi oraz przy przekazaniu majątku w związku z rozwiązaniem fundacji. Działalność poza katalogiem z art. 5 jest opodatkowana sankcyjnym CIT w wysokości 25 procent.

Czy beneficjent fundacji rodzinnej płaci podatek od świadczeń?

Zależy od pokrewieństwa z fundatorem. Najbliższa rodzina z grupy zerowej, czyli małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha, jest zwolniona z PIT na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT. Beneficjenci z I i II grupy podatkowej płacą 10 procent PIT, a pozostali 15 procent. Sama fundacja odprowadza przy wypłacie 15 procent CIT.

Jakie koszty prowadzenia ma fundacja rodzinna po założeniu?

Poza podatkami dochodzą koszty stałe: księgowość prowadzona jak dla osoby prawnej, coroczne sprawozdanie finansowe, obsługa organów i aktualizacja spisu mienia, za którą odpowiada zarząd (art. 27 ust. 3). Do sądu wraca się przy każdej zmianie wpisu i płaci 250 zł. Fundacja ma sens przy majątku, który realnie ma przejść na kolejne pokolenie, a nie przy jednoosobowej działalności.

Czy spis mienia trzeba sporządzić u notariusza?

Nie. Art. 27 ust. 5 ustawy stanowi krótko, że spis mienia sporządza się w formie pisemnej. Sporządza go fundator dla mienia wnoszonego na pokrycie funduszu założycielskiego, a później aktualizuje zarząd, który odpowiada za jego aktualność. To jedyny z sześciu warunków powstania fundacji wymienionych w art. 21, za który nie płaci się taksy notarialnej.

Czy fundacja rodzinna chroni przed zachowkiem?

Ogranicza go, ale dopiero po dekadzie. Ustawa dodała do Kodeksu cywilnego art. 994(1), zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku nie dolicza się funduszu założycielskiego wniesionego wcześniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku, chyba że fundacja jest spadkobiercą. To narzędzie do planowania z dużym wyprzedzeniem, a nie rozwiązanie dla osoby chorej albo w podeszłym wieku.

Gdzie rejestruje się fundację rodzinną?

W rejestrze fundacji rodzinnych, który prowadzi jeden sąd dla całego kraju: Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Miejsce zamieszkania fundatora ani siedziba fundacji nie mają na to wpływu. Zgłoszenie kosztuje 500 zł, a z chwilą wpisu fundacja rodzinna w organizacji staje się fundacją rodzinną i nabywa osobowość prawną.