W skrócie: dział spadku i zniesienie współwłasności to dwie różne czynności, choć obie prowadzą do zakończenia wspólnej własności. Dział spadku dotyczy majątku odziedziczonego przez kilku spadkobierców i obejmuje cały spadek naraz. Zniesienie współwłasności dotyczy jednej rzeczy, którą kilka osób jest współwłaścicielami z dowolnego powodu, na przykład kupili ją razem. U notariusza obie wymagają zgody wszystkich i formy aktu notarialnego, gdy w grę wchodzi nieruchomość, a spłaty w obu podlegają podatkowi PCC 2 procent.
Na czym polega różnica
Wspólną własność można rozdzielić na dwa sposoby, a wybór narzędzia zależy od tego, skąd ta wspólność się wzięła.
Dział spadku stosuje się wtedy, gdy kilka osób odziedziczyło majątek po tej samej osobie. Zanim do niego dojdzie, trzeba najpierw ustalić, kto i w jakiej części dziedziczy, czyli uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia lub sądowe postanowienie. Dział spadku obejmuje wtedy cały spadek: mieszkanie, samochód, oszczędności i pozostałe składniki dzieli się między spadkobierców w jednej umowie.
Zniesienie współwłasności jest pojęciem szerszym. Dotyczy sytuacji, w której kilka osób jest współwłaścicielami konkretnej rzeczy, niezależnie od tego, jak do tego doszło. Może to być mieszkanie kupione wspólnie przez partnerów pozostających w nieformalnym związku, działka nabyta z rodzeństwem albo dom, który kilkoro obdarowanych dostało jedną darowizną. Znosi się współwłasność tej jednej rzeczy, a nie całego majątku.
Kiedy który tryb
| Sytuacja | Właściwa czynność |
|---|---|
| Kilkoro dzieci odziedziczyło majątek po rodzicu | Dział spadku |
| Partnerzy kupili mieszkanie razem i się rozstają | Zniesienie współwłasności |
| Rodzeństwo dostało jedną działkę darowizną | Zniesienie współwłasności |
| Spadkobiercy chcą podzielić całość spadku | Dział spadku |
| Trzeba podzielić tylko jedną z kilku odziedziczonych rzeczy | Zniesienie współwłasności udziału |
W praktyce oba tryby często się przenikają. Jeśli spadkobiercy odziedziczyli mieszkanie razem z osobą, która była już wcześniej jego współwłaścicielem, w jednym akcie notarialnym można połączyć dział spadku ze zniesieniem współwłasności.
Sposoby podziału są takie same
Zarówno przy dziale spadku, jak i przy zniesieniu współwłasności możliwe są trzy rozwiązania. Pierwsze to podział fizyczny, gdy rzecz da się realnie rozdzielić, na przykład działkę na dwie mniejsze. Drugie to przyznanie całości jednej osobie z obowiązkiem spłaty pozostałych, najczęstsze przy mieszkaniach, których nie da się przeciąć na pół. Trzecie to sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej kwoty, tak zwany podział cywilny, stosowany, gdy nikt nie chce lub nie może przejąć całości.
Koszty i podatek PCC
Pod względem kosztów notarialnych obie czynności traktuje się podobnie. Taksa notarialna liczona jest od wartości dzielonego majątku według stawek z rozporządzenia, do tego dochodzi VAT, wypisy po 6 zł netto za stronę oraz opłata sądowa za zmianę wpisu w księdze wieczystej. Pełny rachunek dla działu, razem z aktem poświadczenia dziedziczenia na tej samej wizycie, liczy kalkulator na stronie o dziale spadku u notariusza. Gdy podział ma być bez spłaty, warto jeszcze porównać go z darowizną udziału między rodzeństwem, która wychodzi taniej, bo taksę liczy się od udziału, a nie od całego spadku; liczby stoją we wpisie dział spadku czy darowizna udziału.
Ważny jest podatek. Zarówno umowa o dział spadku, jak i umowa o zniesienie współwłasności są wymienione w katalogu czynności objętych podatkiem PCC, ale tylko w części dotyczącej spłat i dopłat. Oznacza to, że jeśli jedna osoba przejmuje nieruchomość i spłaca pozostałych, płaci 2 procent od wartości, którą otrzymuje ponad swój udział. Gdy podział jest ekwiwalentny i nikt nikogo nie spłaca, podatku PCC nie ma. To istotna różnica wobec podziału majątku po rozwodzie, który w ogóle nie figuruje w katalogu PCC, nawet przy spłatach.
U notariusza czy w sądzie
Obie czynności można przeprowadzić u notariusza tylko wtedy, gdy wszyscy współwłaściciele lub spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału i wysokości spłat. Zgodny podział u notariusza to zwykle jedna wizyta, podczas gdy sprawa sądowa, zwłaszcza sporna, ciągnie się miesiącami. Gdy choć jedna osoba się nie zgadza albo nie da się jej zebrać, sprawę rozstrzyga sąd na wniosek któregokolwiek z uczestników.
Na czysto kosztowo tańszy jest sąd, i warto to wiedzieć przed umówieniem wizyty. Wniosek o zniesienie współwłasności zawierający zgodny projekt kosztuje 300 zł (art. 41 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych), dział spadku ze zgodnym projektem tyle samo, a dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności 600 zł. U notariusza taksa liczy się ze skali od wartości całej nieruchomości, więc przy mieszkaniu za 600 000 zł wychodzi 3 943,38 zł brutto. Notariusz kupuje wam termin, a nie oszczędność, i przy spłacie finansowanej kredytem jest jedyną realną drogą, bo bank potrzebuje aktu.
Warto też zapamiętać jedną liczbę, którą prawie wszyscy podają źle: opłata za wpis w księdze wieczystej po dziale spadku albo zniesieniu współwłasności wynosi 150 zł, a nie 200 zł, i pobiera się ją jeden raz „niezależnie od liczby udziałów w tych prawach" (art. 42 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych). Obie drogi policzone do końca, razem z podatkiem i terminami, znajdziesz w tekście zniesienie współwłasności u notariusza czy w sądzie.
Jeśli dzielicie wyłącznie ruchomości, oszczędności czy samochód, bez nieruchomości, forma aktu notarialnego nie jest wymagana. Wystarczy wtedy zwykła umowa pisemna, którą można nawet podpisać elektronicznie na odległość, bez wspólnego spotkania. Formy aktu notarialnego wymaga dopiero podział, w którym jest mieszkanie, dom, działka lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Czym różni się dział spadku od zniesienia współwłasności?
Dział spadku dotyczy majątku odziedziczonego po jednej osobie i obejmuje cały spadek, a poprzedza go ustalenie kręgu spadkobierców. Zniesienie współwłasności dotyczy jednej konkretnej rzeczy, której kilka osób jest współwłaścicielami z dowolnego powodu. Skutek jest podobny, ale zakres i punkt wyjścia różne.
Czy przy zniesieniu współwłasności trzeba zapłacić podatek?
Tylko wtedy, gdy pojawia się spłata lub dopłata. Podatek PCC wynosi 2 procent od wartości, którą jedna osoba otrzymuje ponad swój udział. Przy ekwiwalentnym podziale, w którym nikt nikogo nie spłaca, podatku nie ma. Notariusz oblicza i pobiera PCC jako płatnik.
Czy dział spadku można połączyć ze zniesieniem współwłasności?
Tak. Gdy część majątku pochodzi ze spadku, a część ze wcześniejszej współwłasności, notariusz może objąć obie czynności jednym aktem notarialnym. Upraszcza to sprawę i zwykle obniża łączny koszt w porównaniu z dwiema osobnymi wizytami.
Chcesz zgodnie podzielić odziedziczony lub wspólny majątek bez sprawy w sądzie? Opisz sytuację, a dobierzemy notariusza, który przygotuje akt działu spadku lub zniesienia współwłasności i policzy orientacyjny koszt.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie konkretnej czynności skontaktuj się z notariuszem.
Notary · Umów wizytę
Znajdź notariusza i zgłoś swoją sprawę
Sprawdź notariuszy w swoim mieście, zakres czynności i orientacyjny koszt, a potem umów dogodny termin. Taksa orientacyjna, wiążącą wysokość ustala notariusz. Akt sporządza licencjonowany notariusz.