Alimenty u notariusza a komornik i egzekucja

W skrócie: Umowa alimentacyjna zawarta u notariusza z oświadczeniem o poddaniu się egzekucji jest tytułem egzekucyjnym, ale sama nie wystarczy, żeby wysłać komornika. Gdy zobowiązany przestaje płacić, składasz w sądzie rejonowym wniosek o nadanie aktowi klauzuli wykonalności, a dopiero akt z klauzulą kierujesz do komornika. Procesu o alimenty nie ma, więc zamiast kilkunastu miesięcy sprawa zajmuje kilka tygodni. Jedno poważne ograniczenie: do świadczeń z funduszu alimentacyjnego tytuł notarialny w praktyce nie otwiera drogi, bo ustawa wymaga tytułu pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd.

Co zrobić, gdy zobowiązany przestał płacić alimenty ustalone u notariusza

Kolejność jest sztywna i warto ją znać zawczasu, bo każdy krok da się przygotować, zanim zabraknie pierwszej wpłaty.

Największa różnica wobec sytuacji, w której alimentów nigdy nie ustalono formalnie, jest taka, że pomijasz cały etap procesu. Nie ma pozwu, rozprawy, przesłuchań ani dowodzenia potrzeb dziecka. Sąd przy klauzuli nie bada, czy kwota jest sprawiedliwa, tylko czy akt spełnia wymogi tytułu egzekucyjnego. To postępowanie formalne i zwykle kończy się w kilka tygodni.

Czy z umową alimentacyjną od notariusza można od razu iść do komornika?

Nie. Trzeba rozróżnić dwa pojęcia, które w potocznym języku się zlewają. Tytuł egzekucyjny to dokument stwierdzający obowiązek: wyrok, ugoda sądowa albo właśnie akt notarialny z poddaniem się egzekucji. Tytuł wykonawczy to tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności i dopiero on jest przepustką do komornika. Akt notarialny daje Ci pierwsze, ale nie drugie.

Podstawą jest art. 777 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego, który za tytuł egzekucyjny uznaje akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji co do obowiązku zapłaty. Że przepis ten obejmuje także alimenty, przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z 4 grudnia 2013 r. (III CZP 85/13): dłużnik może na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 KPC poddać się egzekucji obowiązku alimentacyjnego, a takiemu aktowi wolno nadać klauzulę wykonalności. Wcześniej sądy się w tej kwestii wahały, dziś sprawa jest jednolita.

Jak uzyskać klauzulę wykonalności na akt notarialny

Wniosek jest krótki i można go napisać samodzielnie, bez prawnika. Powinien zawierać oznaczenie sądu, dane wierzyciela i dłużnika, żądanie nadania klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z podaniem jego daty i numeru repertorium A, a także wskazanie, w jakim zakresie klauzula ma być nadana, czyli za jakie okresy alimenty są zaległe.

Do wniosku dołączasz wypis aktu notarialnego. Nie kopię i nie skan: wypis, czyli dokument wydany przez kancelarię, który ma moc oryginału. Dlatego przy podpisywaniu umowy warto od razu poprosić o co najmniej dwa wypisy, po 6 zł netto za stronę. Zamawianie ich później oznacza dodatkową wizytę i stratę czasu wtedy, gdy najbardziej się spieszysz.

W sprawie o alimenty warto powołać we wniosku art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Praktyka sądów bywa tu różna, a powołanie przepisu wprost zwykle rozstrzyga sprawę na Twoją korzyść. Poza sprawami alimentacyjnymi opłata od wniosku o klauzulę wynosi 50 zł.

Alimenty u notariusza a fundusz alimentacyjny: tu jest realna pułapka

To najważniejszy powód, dla którego nie każdemu radzimy notarialną drogę, i element, o którym większość poradników w ogóle nie wspomina.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osobie uprawnionej do alimentów od rodzica „na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna”. Kluczowe są trzy słowa: pochodzącego lub zatwierdzonego.

Akt notarialny nie pochodzi od sądu, bo sporządza go notariusz. Nie jest też przez sąd zatwierdzany: nadanie klauzuli wykonalności to badanie formalnej wykonalności dokumentu, a nie zatwierdzenie treści ustaleń rodziców, i sąd przy tej okazji nie ocenia ani wysokości alimentów, ani sytuacji dziecka. W konsekwencji organy wypłacające świadczenia traktują tytuł notarialny jako niespełniający ustawowej definicji.

Praktyczny wniosek jest prosty. Jeżeli zobowiązany ma stabilną pracę, majątek i realnie jest z czego egzekwować, umowa u notariusza jest szybsza, tańsza i mniej wyniszczająca niż proces. Jeżeli natomiast liczysz się z tym, że zniknie, zacznie pracować na czarno albo wyjedzie za granicę, i że dziecko będzie potrzebowało wsparcia z funduszu, bezpieczniejsza jest ugoda zawarta przed sądem. Ugoda sądowa jest zatwierdzana przez sąd, więc spełnia definicję z ustawy, a przy zgodnych rodzicach postępowanie pojednawcze i tak trwa krótko.

Czym jest bezskuteczność egzekucji

Pojęcie pojawia się przy funduszu i przy działaniach wobec dłużnika alimentacyjnego, więc warto je znać. Zgodnie z art. 2 pkt 7 tej samej ustawy bezskuteczność egzekucji to egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną uznaje się także sytuację, w której egzekucji nie da się prowadzić, bo dłużnik przebywa za granicą i występują przeszkody prawne lub faktyczne.

Dwa miesiące to nie jest długo, ale zegar rusza dopiero od wszczęcia egzekucji. Kolejny argument, żeby nie odkładać wniosku o klauzulę: każdy miesiąc zwłoki to miesiąc, w którym formalnie nic się nie dzieje.

Czy sąd może zmienić alimenty ustalone u notariusza

Tak, i działa to w obie strony. Art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że „w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”. Przepis mówi wprost o umowie, więc notarialne ustalenie kwoty nie jest ostateczne. Jeżeli potrzeby dziecka wyraźnie wzrosną, można żądać podwyższenia. Jeżeli zobowiązany straci pracę albo zachoruje, może żądać obniżenia.

Sąd bada przy tym nie tylko faktyczne dochody, ale możliwości zarobkowe zobowiązanego, czyli to, ile mógłby zarabiać, gdyby w pełni wykorzystał swoje kwalifikacje. Dlatego nagłe przejście na najniższą krajową tuż przed sprawą rzadko przynosi zamierzony skutek. Jeżeli przygotowujesz się do takiego postępowania, pomocne bywa zestawienie realnych widełek płacowych w zawodzie i regionie zobowiązanego, bo zweryfikowane opinie i zarobki w konkretnych firmach są konkretniejszym materiałem niż ogólne średnie z komunikatów GUS.

Co, jeśli w akcie nie ma oświadczenia o poddaniu się egzekucji

Zdarza się, że rodzice podpisali u notariusza samą umowę alimentacyjną, bez klauzuli o dobrowolnym poddaniu się egzekucji. Taki dokument jest ważną umową i dowodem w sprawie, ale nie jest tytułem egzekucyjnym. Komornik go nie wykona, a sąd nie nada mu klauzuli, bo brakuje elementu, który art. 777 § 1 pkt 4 KPC uznaje za konieczny.

Wyjścia są dwa. Można wrócić do notariusza i podpisać nowy akt zawierający oświadczenie o poddaniu się egzekucji, o ile zobowiązany nadal się na to godzi. Można też wystąpić do sądu z pozwem o alimenty, przedstawiając wcześniejszą umowę jako dowód, że kwota była między stronami uzgodniona. Ta sama uwaga dotyczy zwykłych pisemnych ustaleń między rodzicami: dopóki płatności wpływają, różnicy nie widać, a przy pierwszej zaległości okazuje się, że trzeba przejść całą drogę sądową od początku.

Ile kosztuje egzekucja zaległych alimentów

Wierzyciel alimentacyjny jest w postępowaniu egzekucyjnym traktowany ulgowo. Nie wpłaca zaliczek na wydatki komornika, a opłatę egzekucyjną komornik ściąga od dłużnika, doliczając ją do egzekwowanej kwoty. W praktyce oznacza to, że skierowanie sprawy do komornika nie wymaga od Ciebie wykładania pieniędzy z góry.

Warto od razu objąć wnioskiem zarówno raty zaległe, jak i przyszłe świadczenia okresowe. Dzięki temu komornik prowadzi jedną sprawę i egzekwuje alimenty na bieżąco, zamiast czekać, aż uzbiera się kolejna zaległość i złożysz kolejny wniosek. Przy alimentach dopuszczalne jest też zajęcie wynagrodzenia w szerszym zakresie niż przy zwykłych długach, co realnie przyspiesza odzyskiwanie pieniędzy.

Kiedy notariusz, a kiedy sąd

Pełny opis procedury, listę dokumentów i wyliczenie taksy dla różnych kwot i okresów znajdziesz na stronie umowa alimentacyjna u notariusza. Sam mechanizm poddania się egzekucji, stosowany także przy pożyczkach i umowach najmu, opisaliśmy przy oświadczeniu o poddaniu się egzekucji z art. 777 KPC. Jeżeli alimenty ustalacie przy okazji rozstania, przyda się też podział majątku po rozwodzie u notariusza oraz zestawienie kosztów w tekście o tym, ile kosztuje rozwód i podział majątku.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Notary jest platformą do znalezienia notariusza i umówienia wizyty, samą czynność wykonuje notariusz, a ostateczną wysokość taksy ustala kancelaria.