Umowa alimentacyjna u notariusza: alimenty u notariusza, ugoda alimentacyjna i koszt

Rodzice, którzy są zgodni co do kwoty, nie muszą iść do sądu. Mogą ustalić alimenty w akcie notarialnym, a notariusz od razu wpisze do niego oświadczenie zobowiązanego o dobrowolnym poddaniu się egzekucji. Dopuszczalność takiego rozwiązania przy alimentach potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 4 grudnia 2013 r. (III CZP 85/13), przesądzając, że dłużnik może poddać się egzekucji obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 KPC i że takiemu aktowi wolno nadać klauzulę wykonalności.

Różnica wobec zwykłej pisemnej ugody między rodzicami jest zasadnicza. Kartka podpisana przy kuchennym stole jest wiążąca cywilnie, ale komornik jej nie wykona: żeby cokolwiek wyegzekwować, trzeba najpierw wygrać sprawę w sądzie. Akt notarialny z poddaniem się egzekucji jest tytułem egzekucyjnym od chwili podpisania. Gdy zobowiązany przestaje płacić, drugi rodzic składa w sądzie rejonowym wniosek o klauzulę wykonalności i z gotowym tytułem wykonawczym idzie do komornika. Procesu o alimenty nie ma w ogóle. Opłata od takiego wniosku wynosi co do zasady 50 zł, ale strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest z kosztów sądowych zwolniona z mocy ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), więc w sprawach alimentacyjnych zwykle nie płaci się nic. Warto powołać ten przepis wprost we wniosku.

Co do zasady stronami są zobowiązany rodzic i dziecko, przy czym małoletnie dziecko reprezentuje drugi rodzic. Umowa może dotyczyć także alimentów między dorosłymi: byłym małżonkiem po rozwodzie, dorosłym dzieckiem w trakcie studiów, rodzicem w podeszłym wieku. W akcie trzeba oznaczyć kwotę, termin płatności w miesiącu, sposób zapłaty i okres, na jaki alimenty są ustalone.

Są jednak dwie granice, o których większość poradników milczy, a które potrafią zaważyć na wyborze drogi. Pierwsza: umowa nie zamyka drogi do sądu. Art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mówi wprost, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Uzgodniona kwota nie jest więc zabetonowana: jeżeli potrzeby dziecka wzrosną albo zarobki zobowiązanego spadną, każda ze stron może wystąpić do sądu o zmianę. Nie da się też skutecznie zrzec przyszłych alimentów należnych dziecku.

Druga granica dotyczy funduszu alimentacyjnego i jest realnym ryzykiem. Świadczenia z funduszu przysługują osobie uprawnionej do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, gdy egzekucja okaże się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Akt notarialny nie pochodzi od sądu i nie jest przez sąd zatwierdzany: sąd nadaje mu wyłącznie klauzulę wykonalności, czyli sprawdza formalną wykonalność, a nie treść ustaleń. W praktyce organy wypłacające świadczenia traktują więc tytuł notarialny jako niewystarczający. Jeżeli realnie liczysz się z tym, że zobowiązany zniknie i dziecko będzie potrzebowało wsparcia z funduszu, bezpieczniejsza jest ugoda zawarta przed sądem albo wyrok, mimo że trwa dłużej.

Koszt bywa zaskoczeniem, bo nie jest to stawka stała. Taksę liczy się od wartości przedmiotu czynności, czyli od sumy alimentów za okres objęty umową, według skali z § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej. Im dłuższy okres, tym wyższa opłata, dlatego rodzice często umawiają się na krótszy, odnawialny okres zamiast na kilkanaście lat z góry.