Akt notarialny 777 czy weksel: czym zabezpieczyć pożyczkę

W skrócie: Weksel in blanco kosztuje tyle, co blankiet, ale i tak prowadzi do sądu po nakaz zapłaty. Akt notarialny z poddaniem się egzekucji kosztuje przy pożyczce 50 000 zł około 910 zł netto taksy i pozwala pominąć proces: wystarczy wniosek o klauzulę wykonalności za 50 zł, który sąd rozpoznaje w ciągu 3 dni, i sprawa idzie prosto do komornika. Przy pożyczkach do kilkunastu tysięcy złotych weksel zwykle się broni, bo taksa zjada zbyt duży procent kwoty. Powyżej mniej więcej 30 000 zł przewaga aktu 777 robi się wyraźna, pod warunkiem że wpiszecie do niego sztywny termin zwrotu, a nie „zdarzenie".

Dlaczego sama umowa pożyczki nie wystarcza

Umowa pożyczki jest ważna nawet wtedy, gdy spiszecie ją na kartce. Kodeks cywilny wymaga formy dokumentowej dopiero powyżej tysiąca złotych, i to wyłącznie dla celów dowodowych. Problem zaczyna się później: umowa mówi, ile i kiedy pożyczkobiorca ma oddać, ale niczego nie egzekwuje. Kiedy termin minie, a pieniędzy nie ma, jedyne, co masz w ręku, to podstawa do wytoczenia powództwa o zapłatę.

Proces o zapłatę w polskim sądzie trwa realnie od kilku miesięcy do dwóch lat, zależnie od okręgu i od tego, czy pozwany podejmie obronę. Do tego dochodzi opłata sądowa od pozwu, a przy sprawach powyżej 20 000 zł to 5 procent wartości przedmiotu sporu. Dopiero prawomocny wyrok z klauzulą wykonalności pozwala pójść do komornika. W tym czasie dłużnik ma pełną swobodę w rozporządzaniu majątkiem.

Zabezpieczenie ma skrócić albo całkiem pominąć ten etap. Trzy rozwiązania spotyka się w praktyce najczęściej: weksel in blanco, hipotekę i notarialne poddanie się egzekucji. Różnią się kosztem, czasem ustanowienia i tym, ile sądu zostaje na końcu.

Akt notarialny 777: jak działa i co daje

Poddanie się egzekucji to oświadczenie, w którym dłużnik z góry zgadza się, żeby wierzyciel prowadził przeciwko niemu egzekucję bez uprzedniego procesu. Składa się je w formie aktu notarialnego, na podstawie art. 777 § 1 pkt 4, 5 albo 6 Kodeksu postępowania cywilnego. Przy zwykłej pożyczce w grę wchodzi punkt 4, który obejmuje obowiązek zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej.

Oświadczenie nie musi być częścią umowy pożyczki. Art. 777 § 2 pozwala złożyć je w odrębnym akcie i wtedy wymienia wprost, co ten akt ma zawierać: „stosunek prawny, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, datę powstania zobowiązania dłużnika, jego treść, a w przypadku zobowiązań z umów wzajemnych, dodatkowo świadczenie wierzyciela z terminem jego wykonania". W praktyce oznacza to, że umowa pożyczki albo jej projekt musi istnieć wcześniej, bo akt się do niej odwołuje.

Wygoda jest po stronie wierzyciela także organizacyjnie. Oświadczenie jest jednostronną czynnością dłużnika, więc do kancelarii idzie tylko on, a Ty dostajesz wypis. Cała mechanika, koszty i wzory rachunków są rozpisane na stronie o poddaniu się egzekucji u notariusza.

Termin czy zdarzenie: rozstrzygnięcie, które decyduje o wszystkim

To jest miejsce, w którym najwięcej aktów 777 traci swoją wartość, i większość poradników w ogóle o nim nie wspomina. Art. 777 § 1 pkt 4 pozwala wskazać w akcie termin wykonania obowiązku albo zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie. Wybór wygląda na kosmetyczny, a decyduje o tym, ile pracy czeka Cię przy klauzuli.

Jeżeli wpiszecie zdarzenie, na przykład „brak zapłaty raty w terminie", to zgodnie z art. 786 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd nada klauzulę dopiero po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia „w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym". Wydruk z konta bankowego nim nie jest. Własne oświadczenie wierzyciela też nie. Praktycznie zostaje Ci prośba do dłużnika, żeby poszedł do notariusza potwierdzić, że nie zapłacił, co jest oczywistym absurdem.

Jeżeli natomiast wpiszecie sztywny termin, na przykład „zwrot do 31 marca 2027 roku", to jego upływ wynika z samego aktu i nie trzeba go niczym dowodzić. Wniosek o klauzulę składa się po prostu po tej dacie. Przy pożyczce z jedną datą zwrotu zawsze wybieraj termin. Zdarzenie ma sens tylko tam, gdzie da się je udokumentować oficjalnym papierem, na przykład wypowiedzeniem doręczonym za potwierdzeniem odbioru w konstrukcji, którą notariusz świadomie pod to przygotuje.

Ustawowy limit kwoty przy pożyczce prywatnej

Druga rzecz, którą trzeba znać przed wizytą, bo notariusz i tak jej pilnuje. Art. 777 § 2[1] Kodeksu postępowania cywilnego, dodany ustawą antylichwiarską z 6 października 2022 roku, ogranicza sumę, do której dłużnik może poddać się egzekucji, jeżeli chodzi o pożyczkę udzieloną osobie fizycznej niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Górna granica to kwota pożyczki powiększona o odsetki maksymalne za okres, na który jej udzielono, odsetki maksymalne za opóźnienie za okres do 6 miesięcy oraz maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów.

Praktyczny wniosek jest prosty: nie da się wpisać do aktu kwoty „z zapasem". Pomysł, żeby przy pożyczce 50 000 zł zabezpieczyć się na 150 000 zł, odpada z mocy ustawy. Limit nie dotyczy pożyczek firmowych ani innych zobowiązań, więc przy umowie B2B, kredycie kupieckim czy zabezpieczeniu ceny sprzedaży swobody jest więcej.

Weksel in blanco: tani, ale kończy się w sądzie

Weksel in blanco to podpisany blankiet, który wierzyciel wypełnia zgodnie z deklaracją wekslową, kiedy dług nie zostanie spłacony. Kosztuje kilka złotych, podpisuje się go przy umowie i nie wymaga niczyjej obecności poza stronami. Jako narzędzie ustanowienia zabezpieczenia jest bezkonkurencyjny.

Słabość ujawnia się na etapie odzyskiwania pieniędzy. Weksel nie jest tytułem egzekucyjnym. Z wypełnionym wekslem trzeba pójść do sądu po nakaz zapłaty, tyle że w postępowaniu nakazowym, które jest szybsze i tańsze od zwykłego procesu: opłata od pozwu wynosi jedną czwartą normalnej. Nakaz wydaje się na posiedzeniu niejawnym, ale pozwany może wnieść zarzuty i wtedy sprawa wchodzi w rozprawę. Przy dłużniku będącym konsumentem sąd bada dodatkowo stosunek podstawowy i zgodność wypełnienia weksla z deklaracją, co potrafi całą sprawę wydłużyć.

Do tego dochodzi ryzyko formalne. Weksel jest dokumentem ściśle sformalizowanym: brak jednego z ustawowych elementów albo pomyłka w dacie płatności potrafi go unieważnić, a wtedy zostaje Ci zwykły proces o zapłatę z umowy. Wielu wierzycieli odkrywa to dopiero w sądzie.

Akt 777, weksel czy hipoteka: porównanie

Zestawienie pokazuje, dlaczego wybór jest w gruncie rzeczy ekonomiczny. Akt 777 kupuje Ci pominięcie procesu, a jego cena rośnie razem z zabezpieczaną kwotą według skali z rozporządzenia o taksie. Przy 10 000 zł taksa wynosi 310 zł netto, czyli ponad 3 procent pożyczki, i trudno to uzasadnić. Przy 300 000 zł to 1 970 zł netto, czyli poniżej 0,7 procent, a w zamian nie ryzykujesz dwóch lat procesu. Konkretny rachunek dla swojej kwoty policzysz w kalkulatorze taksy notarialnej.

Ile kosztuje akt 777 przy pożyczce

Warto wiedzieć, skąd bierze się ta liczba, bo w internecie krąży twierdzenie, że akt 777 kosztuje ryczałtowo 200 zł. Wyrażenie „poddanie się egzekucji" nie pada w rozporządzeniu o maksymalnych stawkach taksy notarialnej ani razu, więc nie ma dla niego osobnej stawki kwotowej. Zastosowanie znajduje reguła ogólna z § 2 ust. 1: maksymalna stawka zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Wartością jest suma, do której dłużnik poddaje się egzekucji, a stawkę wylicza się ze skali z § 3.

• 20 000 zł pożyczki: 510 zł netto taksy, czyli 627,30 zł brutto.
• 50 000 zł: 910 zł netto, czyli 1 119,30 zł brutto.
• 150 000 zł: 1 370 zł netto, czyli 1 685,10 zł brutto.
• 300 000 zł: 1 970 zł netto, czyli 2 423,10 zł brutto.

Do każdej z tych kwot dochodzi 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę wypisu, a wypis potrzebny jest przynajmniej wierzycielowi. Później, dopiero gdy sięgasz po akt, dochodzi 50 zł opłaty sądowej za wniosek o klauzulę wykonalności. Podatku od czynności cywilnoprawnych nie ma: katalog z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC jest zamknięty i oświadczeń o poddaniu się egzekucji w nim nie ma.

Stawki z rozporządzenia są maksymalne, a art. 5 § 1 Prawa o notariacie pozwala umówić się na niższe wynagrodzenie i nie zna taksy minimalnej. Przy większych kwotach rozmowa o stawce ma realny sens, o czym pisaliśmy szerzej przy okazji tego, czy taksa notarialna jest negocjowalna.

Co się dzieje, gdy dłużnik nie płaci

Ścieżka z aktem 777 wygląda tak. Po upływie terminu zwrotu składasz w sądzie rejonowym ogólnej właściwości dłużnika, czyli sądzie jego miejsca zamieszkania (art. 781 § 2 KPC), wniosek o nadanie aktowi klauzuli wykonalności. Opłata to 50 zł. Sąd rozpoznaje wniosek bez rozprawy, a art. 781[1] każe zrobić to niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od złożenia. Termin jest instrukcyjny, więc obciążone sądy bywają wolniejsze, ale mówimy o dniach i tygodniach, nie o latach.

Akt z klauzulą jest tytułem wykonawczym. Z nim idziesz wprost do komornika, składając wniosek egzekucyjny. Warto wiedzieć, że dłużnik dowiaduje się o wszystkim zwykle dopiero na tym etapie: zażalenie na postanowienie co do nadania klauzuli oczywiście przysługuje (art. 795 § 1 KPC), ale zgodnie z § 2 termin biegnie dla niego dopiero od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Pierwszą informacją bywa więc zajęcie rachunku bankowego.

Dłużnikowi zostaje wtedy obrona merytoryczna, czyli powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego, w którym dowodzi, że dług nie istnieje albo został spłacony. Dlatego jako wierzyciel trzymaj potwierdzenia wszystkich wpłat: przy egzekucji z aktu notarialnego to Ty jesteś stroną, która musi umieć wykazać aktualne saldo.

Kiedy akt 777 się nie opłaca

Uczciwie: w kilku sytuacjach jest to wydatek bez pokrycia.

Po pierwsze, przy małych kwotach. Poniżej mniej więcej 15 000 zł taksa plus VAT zjadają na tyle duży procent pożyczki, że lepiej wypada weksel albo po prostu przelew z dokładnym tytułem i pisemna umowa. Po drugie, kiedy dłużnik nie ma z czego zapłacić. Akt 777 przyspiesza drogę do komornika, ale niczego nie tworzy: przy dłużniku bez majątku i bez dochodu efekt będzie taki sam jak po dwuletnim procesie, tylko szybciej się o tym dowiesz.

Po trzecie, kiedy zależy Ci na pierwszeństwie przed innymi wierzycielami. Poddanie się egzekucji nie daje zabezpieczenia rzeczowego, nie blokuje sprzedaży majątku i nie ustawia Cię w kolejce przed innymi. Jeżeli tego potrzebujesz, właściwym narzędziem jest hipoteka, najlepiej połączona z aktem z art. 777 § 1 pkt 6, w którym właściciel obciążonej nieruchomości poddaje się egzekucji z tego przedmiotu.

Po czwarte, gdy dług już powstał i jest przeterminowany. Akt 777 zabezpiecza na przyszłość i wymaga dobrej woli dłużnika, który musi stawić się u notariusza. Ktoś, kto od pół roku nie odbiera telefonu, do kancelarii nie pójdzie. Jeżeli chodzi o niezapłacone faktury w obrocie firmowym, realną alternatywą jest sprzedaż wierzytelności albo zewnętrzne odzyskiwanie należności: wystawienie niezapłaconej faktury na giełdzie zamienia zamrożone saldo na gotówkę szybciej, niż zrobi to jakikolwiek tytuł wykonawczy. Zabezpieczenia ustanawia się przed problemem, nie po nim.

Najczęstsze pytania

Czy akt 777 zastępuje umowę pożyczki?

Nie zastępuje, tylko ją zabezpiecza. Umowa określa, ile pożyczasz i na jakich warunkach, a akt 777 daje narzędzie do wyegzekwowania zwrotu. Art. 777 § 2 wymaga zresztą, żeby w akcie wskazać stosunek prawny, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, więc umowa albo jej projekt musi istnieć wcześniej.

Czy wierzyciel musi być obecny u notariusza?

Przy odrębnym akcie z art. 777 § 2 nie musi. Oświadczenie o poddaniu się egzekucji jest jednostronną czynnością dłużnika, więc do kancelarii przychodzi wyłącznie on, a wierzyciel otrzymuje wypis. Inaczej jest wtedy, gdy klauzula stanowi część aktu obejmującego samą umowę: wtedy przy podpisaniu muszą być obie strony.

Czy można poddać się egzekucji co do wydania rzeczy, a nie zapłaty?

Tak. Art. 777 § 1 pkt 4 obejmuje obowiązek wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku i ilościowo określonych w akcie albo rzeczy indywidualnie oznaczonej. Tym samym przepisem działa oświadczenie najemcy przy najmie okazjonalnym, które dotyczy opróżnienia i wydania lokalu. Tam obowiązuje zresztą ustawowy sufit ceny, o którym piszemy przy umowie najmu okazjonalnego u notariusza.

Czy poddanie się egzekucji można podpisać przez pełnomocnika?

Można, ale pełnomocnictwo musi być udzielone w formie aktu notarialnego, bo art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga dla pełnomocnictwa tej samej szczególnej formy, jakiej wymaga sama czynność. Trzeba też pamiętać o granicach umocowania opisanych na stronie o pełnomocnictwie notarialnym: pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności, której dokonuje w imieniu mocodawcy.

Czy akt 777 się przedawnia?

Przedawnia się roszczenie, a nie sam akt. Przy pożyczce między osobami fizycznymi termin przedawnienia wynosi 6 lat i liczy się od dnia wymagalności, a przy roszczeniach związanych z działalnością gospodarczą 3 lata. Osobno pilnuj konstrukcji z art. 777 § 1 pkt 5: tam w akcie wpisuje się termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli, i po jego upływie akt jest bezużyteczny niezależnie od przedawnienia.

Co zrobić najpierw

Ustal kwotę i jedną datę zwrotu, spisz umowę pożyczki, a potem umów dłużnika u notariusza na odrębny akt z art. 777 § 1 pkt 4, w którym wpiszecie ten termin zamiast zdarzenia. Poproś o dwa wypisy i przechowaj swój razem z umową. To wszystko, co trzeba zrobić zawczasu, żeby w razie kłopotów zamiast pozwu złożyć wniosek za 50 zł.

Orientacyjny koszt dla swojej kwoty sprawdzisz na stronie o poddaniu się egzekucji u notariusza, a stawki pozostałych czynności zebraliśmy w cenniku czynności notarialnych. Jeżeli wiesz już, czego potrzebujesz, wybierz czynność i zostaw kontakt, a dobierzemy kancelarię i pomożemy ustalić termin.