Podział majątku przed rozwodem czy po rozwodzie: koszty, terminy i co się bardziej opłaca

W skrócie: Podział majątku przed rozwodem wymaga dwóch aktów notarialnych zamiast jednego, bo art. 35 Kodeksu rodzinnego zakazuje żądania podziału w czasie trwania wspólności ustawowej. Najpierw trzeba umową majątkową znieść wspólność (400 zł netto taksy), dopiero potem można podzielić majątek. Kosztuje to o około 492 zł brutto więcej niż podział po wyroku, ale przy majątku powyżej 1,68 miliona złotych ta różnica się zwraca, bo między małżonkami taksę ogranicza limit 7 500 zł zamiast 10 000 zł. Podatkowo obie ścieżki są identyczne: PCC wynosi zero, a spłata nie jest przychodem w PIT. Trzecia, najtańsza droga to wniosek o podział w samym wyroku rozwodowym, ale sąd uwzględni go tylko wtedy, gdy nie opóźni to sprawy.

Dlaczego przed rozwodem to zawsze dwie czynności, a nie jedna

To rozstrzygnięcie zapada w jednym zdaniu ustawy. Art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego brzmi: „W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku".

Wspólność ustawowa to domyślny ustrój, w którym znajdujecie się od dnia ślubu, o ile wcześniej nie podpisaliście intercyzy. Dopóki trwa, majątek wspólny jest bezudziałowy: nie macie w nim po połowie, tylko całość należy do Was obojga łącznie. Nie ma czego dzielić, bo nie ma udziałów, które można by rozdzielić.

Żeby podzielić majątek przed rozwodem, trzeba więc najpierw doprowadzić do ustania wspólności. Najprostszą drogą jest umowa majątkowa małżeńska ustanawiająca rozdzielność, czyli intercyza zawierana w trakcie małżeństwa. Zawieracie ją u notariusza za 400 zł netto taksy (492 zł brutto), majątek wspólny zamienia się we współwłasność w częściach ułamkowych i dopiero wtedy możecie podpisać umowę o podział. Oba akty można zrobić tego samego dnia u tego samego notariusza, ale to nadal dwie osobne czynności i dwie pozycje na rachunku.

Po rozwodzie ten pierwszy krok odpada. Wspólność ustaje z mocy prawa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, więc do notariusza idziecie od razu po umowę o podział, z wyrokiem opatrzonym stwierdzeniem prawomocności.

Ile kosztuje podział majątku przed rozwodem, a ile po rozwodzie

Taksa za sam podział jest w obu wypadkach liczona tak samo: ze skali z § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej, od wartości całego dzielonego majątku, a nie od wysokości spłaty. Podział majątku nie figuruje w katalogu z § 6, więc nie korzysta z połowy stawki. Różnica siedzi gdzie indziej: przed rozwodem dochodzi koszt intercyzy, a górny limit taksy jest inny.

Limit taksy to punkt, w którym niemal cała polska publicystyka podaje jedną liczbę dla obu sytuacji. Tymczasem § 3 pkt 7 rozporządzenia obniża maksymalną stawkę do 7 500 zł tylko „w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn". Art. 14 ust. 3 pkt 1 tej ustawy wymienia w grupie I „małżonka". Były małżonek nim nie jest, więc po prawomocnym rozwodzie obowiązuje standardowy limit 10 000 zł.

W praktyce ma to znaczenie dopiero przy dużych majątkach. Limit 7 500 zł zaczyna realnie ucinać rachunek powyżej mniej więcej 1 682 500 zł wartości majątku. Przy majątku wartym 2 500 000 zł taksa ze skali wynosi 8 020 zł, a limit dla małżonków zbija ją do 7 500 zł. Oszczędność 520 zł netto przewyższa wtedy 400 zł, które kosztuje intercyza, i podział przed rozwodem wychodzi taniej. Poniżej tego progu podział po wyroku jest po prostu tańszy o cenę jednego dodatkowego aktu. Orientacyjny rachunek dla własnej kwoty policzysz kalkulatorem na stronie o podziale majątku u notariusza.

Trzecia droga, o której mało kto pamięta: podział w wyroku rozwodowym

Art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego pozwala załatwić wszystko w jednym postępowaniu: „Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu".

To najtańsza z trzech dróg, bo nie płacicie ani osobnej opłaty za wniosek o podział, ani taksy notarialnej. Zostaje 600 zł opłaty od pozwu o rozwód i 150 zł za wpis w księdze wieczystej. Haczyk jest w drugiej części przepisu. Sąd rozwodowy uwzględni taki wniosek tylko wtedy, gdy podział jest prosty i bezsporny: macie zgodną listę składników, zgodną wycenę i zgodę co do spłaty. Jeżeli trzeba powołać biegłego albo przesłuchiwać świadków na okoliczność, kto ile wniósł, sąd odmówi, bo to właśnie jest ta „nadmierna zwłoka".

Warto o tej ścieżce wiedzieć zawczasu, bo wniosek trzeba złożyć w toku sprawy rozwodowej, a nie po niej. Osobne postępowanie o podział majątku po rozwodzie kosztuje już 1 000 zł opłaty stałej, obniżonej do 300 zł, gdy wniosek zawiera zgodny projekt podziału (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Podział majątku przed rozwodem czy po rozwodzie: co się bardziej opłaca

Podział przed rozwodem ma sens przede wszystkim wtedy, gdy decyzja jest już podjęta, jesteście zgodni co do majątku, a jedno z Was potrzebuje jasnej sytuacji majątkowej szybciej, niż zakończy się sprawa rozwodowa. Najczęstszy powód to kredyt: bank nie policzy nowej zdolności, dopóki nie wie, kto zostaje z mieszkaniem i z jakim zobowiązaniem. Drugi to działalność gospodarcza jednego z małżonków, bo rozdzielność odcina majątek drugiego od nowych zobowiązań firmowych.

Podział po rozwodzie jest naturalnym wyborem w każdym innym układzie, a zwłaszcza wtedy, gdy rozwód dopiero się rysuje i nie ma pewności, czy dojdzie do skutku. Ma też przewagę psychologiczną: po wyroku rozmowa o pieniądzach nie miesza się już z rozmową o winie.

Czy rozdzielność majątkowa to to samo co podział majątku

Nie, i to jest najczęstsze nieporozumienie w tym temacie. Rozdzielność majątkowa dotyczy przyszłości: od dnia jej ustanowienia każde z Was zarabia i nabywa na siebie, a majątku wspólnego już nie przybywa. Podział majątku dotyczy przeszłości: rozdziela to, co zgromadziliście do tej pory. Sama intercyza niczego nie dzieli, tylko zamraża stan i zamienia bezudziałową wspólność we współwłasność w częściach ułamkowych. Mieszkanie kupione w małżeństwie po podpisaniu rozdzielności nadal należy do Was obojga, dopóki nie zawrzecie umowy o podział. Różnice między samymi ustrojami majątkowymi rozpisaliśmy na stronie o intercyzie i rozdzielności majątkowej.

Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną: tylko przez sąd

Krąży przekonanie, że u notariusza da się ustanowić rozdzielność „od zeszłego roku", żeby wyłączyć z majątku wspólnego coś, co powstało w międzyczasie. Nie da się. Umowa majątkowa działa wyłącznie na przyszłość. Datę wcześniejszą może wyznaczyć tylko sąd i tylko wyjątkowo: art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego pozwala mu ustanowić rozdzielność „z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu". To osobne powództwo, a nie czynność notarialna.

Trzy rzeczy, których wybór momentu nie załatwi

Kredyt hipoteczny

Ani intercyza, ani podział majątku, ani nawet wyrok rozwodowy nie zmieniają tego, kto odpowiada wobec banku. Kredyt jest zobowiązaniem, a nie składnikiem majątku, więc umowa między Wami dzieli aktywa, nie długi. Zwolnienie jednej osoby z kredytu to przejęcie długu, a art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego wymaga do tego zgody wierzyciela, czyli banku. Bank wyda ją dopiero po zbadaniu zdolności kredytowej osoby, która zostaje przy kredycie, i to zwykle najdłuższy etap całej operacji. Jeżeli po latach przerwy w pracy wracasz właśnie na rynek pracy, żeby tę zdolność odbudować, warto najpierw sprawdzić, ile realnie płacą pracodawcy w Twojej branży, bo to od udokumentowanego dochodu bank policzy resztę. Zgodę banku najlepiej mieć w ręku przed wizytą u notariusza, a nie po niej.

Nierówne udziały

Art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego ustanawia równe udziały w majątku wspólnym, niezależnie od tego, kto ile zarabiał. Ustalenia udziałów według stopnia przyczynienia się można żądać z ważnych powodów, ale wyłącznie przed sądem i tylko w postępowaniu o podział. Notariusz tego nie zrobi w żadnym momencie, ani przed rozwodem, ani po nim. Warto przy tym wiedzieć, że § 3 tego artykułu każe sądowi uwzględniać także „nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym", więc argument „pracowałem tylko ja" sam z siebie niczego nie przesądza.

Spór

Umowa o podział wymaga zgody obojga co do każdego składnika, jego wartości i wysokości spłaty. Jeżeli tej zgody nie ma, moment nie ma znaczenia: notariusz odmówi sporządzenia aktu i zostaje wniosek do sądu, gdzie wycenę ustali biegły. Notariusz nie jest mediatorem ani rzeczoznawcą.

Podatki wypadają tak samo w obu wariantach

To dobra wiadomość, bo zdejmuje z decyzji cały wątek podatkowy. PCC nie wystąpi ani przed rozwodem, ani po nim: katalog czynności opodatkowanych z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC jest zamknięty i umowy o podział majątku wspólnego małżonków w nim nie ma, także wtedy, gdy jedno z Was dopłaca drugiemu spłatę.

Podatku dochodowego też nie ma. Art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyłącza stosowanie całej ustawy do „przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej". Otrzymanej spłaty nie wykazuje się w rocznym zeznaniu.

Osobno warto znać art. 10 ust. 6 tej samej ustawy. Jeżeli po podziale chcesz sprzedać mieszkanie, pięcioletni termin, po którym sprzedaż przestaje rodzić podatek, liczy się od końca roku, w którym nieruchomość została nabyta do majątku wspólnego małżonków, a nie od dnia podziału. Mieszkanie kupione wspólnie w 2015 roku możesz więc sprzedać bez podatku od razu po podziale.

Najczęstsze pytania

Ile trwa podział majątku u notariusza?

Przy zgodnym podziale jedna wizyta, zwykle od trzydziestu do sześćdziesięciu minut. Projekt aktu notariusz przygotowuje wcześniej na podstawie dokumentów, w kilka dni roboczych. Jeżeli robicie podział przed rozwodem, do tego samego terminu dokłada się intercyzę i wychodzicie z kancelarii z dwoma aktami.

Czy roszczenie o podział majątku się przedawnia?

Nie przedawnia się. Art. 46 Kodeksu rodzinnego odsyła do przepisów o dziale spadku, te przez art. 1035 Kodeksu cywilnego do przepisów o współwłasności, a art. 220 Kodeksu cywilnego stanowi wprost, że roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu. Podziału można żądać także dziesięć lat po rozwodzie. Zwlekanie ma jednak swoją cenę praktyczną: bez podziału nie sprzedasz nieruchomości, nie zrefinansujesz kredytu i nie przepiszesz mieszkania na dziecko bez zgody drugiej strony.

Czy można podzielić tylko mieszkanie, a resztę zostawić?

U notariusza tak. Art. 1038 § 2 Kodeksu cywilnego, stosowany do podziału majątku przez art. 46 Kodeksu rodzinnego, pozwala, żeby umowny dział objął cały majątek albo był ograniczony do jego części. Sądowy podział co do zasady obejmuje całość i ograniczenie go wymaga ważnych powodów. To jedna z niewielu przewag drogi notarialnej nad sądową poza samym czasem.

Co, jeżeli w majątku jest firma?

Wtedy forma jest ostrzejsza niż przy zwykłych ruchomościach. Art. 1037 § 3 Kodeksu cywilnego wymaga dla umowy obejmującej przedsiębiorstwo co najmniej formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo jest ono objęte zarządem sukcesyjnym, potrzebny jest pełny akt notarialny. Przy udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością obowiązuje osobny wymóg podpisów notarialnie poświadczonych z art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Co zrobić najpierw

Zacznij od dwóch ustaleń, bo one przesądzają resztę. Po pierwsze policz przybliżoną wartość majątku wspólnego: poniżej mniej więcej 1,68 miliona złotych podział po rozwodzie będzie tańszy, powyżej opłaca się rozważyć wariant z intercyzą. Po drugie sprawdź, czy jest kredyt hipoteczny, i jeżeli jest, zapytaj bank o zgodę na zwolnienie z długu, zanim umówisz notariusza. Ten jeden telefon oszczędza najwięcej czasu w całej sprawie.

Gdy oba punkty są jasne, przygotuj listę składników z wartościami i wysokością spłaty, zbierz numery ksiąg wieczystych oraz podstawy nabycia i umów wizytę. Pełną listę dokumentów, kalkulator kosztu i porównanie drogi notarialnej z sądową znajdziesz na stronie o podziale majątku po rozwodzie u notariusza, a stawki pozostałych czynności zebraliśmy w cenniku czynności notarialnych. Jeżeli wiesz już, czego potrzebujesz, wybierz czynność i zostaw kontakt, a dobierzemy kancelarię i pomożemy ustalić termin.